Դվինում պեղված հուշարձանը եզակի է. հնագետները` Դվին մայրաքաղաքի պեղումների մասին

Մեծ Հայքի մայրաքաղաքներից (336-428թթ) Դվինի միջնաբերդի տարածքի պեղումների մասին NEWS.am-ը զրուցել է ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտաշխատող, հնագետ Ֆրինա Բաբայանի հետ:

Կներկայացնե՞ք Դվինի գմբեթավոր կառույցի պեղումների պատմությունը՝ համառոտ, ե՞րբ է տեղի ունեցել, ինչքա՞ն ժամանակ է տեւել:

Մեծ Հայքի Դվին մայրաքաղաքի միջնաբերդի տարածքի պեղումների ուսումնասիրությունը  մեծ հաջողությունների է հասել միջնադարյան քաղաքաշինության, արհեստագործության, նյութական մշակույթի տարբեր հարցերի քննության ասպարեզում։ Այդ աշխատանքի շարունակությունն է կազմում 2009 թ. Դվինի բլրալանջում բացված աղյուսաշարը, ուղղանկյուն հատակագծով 4x3 մ գետնափոր կառույցը։

Ի՞նչ նշանակության կառույց է, ինչո՞ւմ է կայանում դրա եզակիությունը:

Շինության գմբեթի աղյուսե շարվածքի մեջ ագուցված երկնագույն կոբալտե ափսեն, օղակ կազմած յոթ երկնագույն թասիկները՝ երկնային լուսատուները խորհրդանշող գաղափարակիրներ են։ Մեր համոզմամբ՝ միստիկ մտածողության տեր սուֆիների հավաքատեղի է եղել։

Պատմության ինչպիսի՞ դրվագի, ինչպիսի՞ փաստի վկայություն է կառույցը։

Հուշարձանը կառուցվել է XI-XII դդ. Սելջուկյան իշխանության ժամանակ, պետական գործիչ, պարսիկ Նիզամ ալ-Մուլքի իշխանության տարիներին։

Ե՞րբ են դադարեցվել պեղումները, ինչո՞ւ, ո՞ր դեպքում հնարավոր կլինի վերսկսել պեղումները

Հուշարձանը պեղվել է 2009-2014 թթ.՝ ընդմիջումներով։ Այսօր արտակարգ դրությամբ պայմանավորված հնարավոր չէ իրականացնել պեղումներ։

Արդյո՞ք դիմել եք որեւէ մարմնի՝ ֆինանսական աջակցության համար, արդյո՞ք որեւէ գործընթաց ընթացքի մեջ է

Ֆինանսական աջակցության, պեղումները իրականցնելու համար իր ջանքերն է ներդնում Դվինի պեղումների ղեկավար, հնագետ, դոկտոր պրոֆեսոր Համլետ Պետրոսյանը։

Ի՞նչ վտանգ կա պեղումները ուշացնելու մեջ, հաշվի առնելով, որ կառույցն ընդամենը թիթեղյա ծածկի տակ է այս պահին:

Հնագիտական յուրաքանչյուր հայտնագործություն, եթե չի կոնսերվացվում, ապա բաց երկնքի տակ շատ արագ կորստի է մատնվում։ Դվինում բացված հուշարձանը եզակի է իր ճարտարապետական, շինարարական, կիրառական արվեստի նոր ոճով, որը հստակ ընդգծվում է Դվինի իշխանական տների՝ հայկական և հատկապես իրանական մշակույթը կրող կառույցի մանրամասներում, որի վերականգնում մի նոր էջ կբացի միջնադարյան Դվին քաղաքի կնճռոտ հարցերը վերանայելու համար։

Հնագետ Համլետ Պետրոսյանից էլ հետքրքրվեցինք, թե ինչու են դադարեցվել հնագիտական աշխատանքները Դվինում:

Այս տարի պեղումներ չեն կատարվել Դվինում, եւ պեղումներ պետք է անել միայն այն դեպքում, երբ հնարավոր լինի հոգալ ամրակայման եւ վերականգնման միջոցառումները: Քանի որ Դվինը մտած է հանրապետական տարածքային զարգացման ծրագրի մեջ եւ պետք է կենտրոնական թաղամասում որոշ աշխատանքներ անեն, մենք ուղղակի այդ համապատասխան հուշարձանները` Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին է երկու կաթողիկոսական պալատները, այդ տարածքն ուղղակի ամբողջությամբ մաքրել ենք, որ եթե աշխատանքները սկսվեն, ճարտարապետների հետ կարողանանք հստակեցնել, թե ինչը պետք է պահպանվի, ինչը պետք է մաքրվի: Նման խոտածածկ պայմաններում հնարավոր չէր դա իրականացնել եւ ես որպես արշավախմբի ղեկավար իրականացրել եմ այդ մաքրման աշխատանքները:

Ինչքա՞ն գումար է անհրաժեշտ աշխատանքները վերսկսելու համար եւ ի՞նչ խոչընդոտներ կարող են առաջանալ արտակար դրության պայմաններում աշխատանքները վերսկսելու հետ կապված:

Տարածքային զարգացման հիմնադրամին հայտ ենք ներկայացրել Դվինը վերջնական պեղելու եւ վերականգնելու վերաբերյալ, դեռ պարզ չէ՝ կլինի այդ ֆինանսավորումը, թե` ոչ:

Մոտավորապես, նախնական հաշվարկներով, մոտ 50 միլիոն դրամի ֆինանսավորում է պահանջվում եւ եթե լինի՝ մենք աշնանը կկարողանանք վերսկսել աշխատանքը:

Առանց պահպանման միջոցառումների հստակեցման, չի կարելի վերսկսել պեղումները, քանի որ եթե չպահպանեն պեղումները, մշակութային ժառանգությունը կկործանվի:

Քննարկվում են աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքները արտակարգ դրության եւ համավարակի պայմաններում:

 

 

Ինչ իրավիճակ է հայ-ադրբեջանական սահմանին այս պահին Արթուր Վանեցյանը կոչ է արել համախմբվել հայոց բանակի շուրջ Ադրբեջանի «ժողովուրդը» երեկ որոշել էր ականջալուր լինել Հայաստանի վարչապետին. Արթուր Ղազինյան Կոտրված ապակիներ ու տանիք․ ջարդուփշուր եղած գույք, Ի՞նչ տեսարան է տավուշցիների տներում (ֆոտո) Գագիկ Ծառուկյանը երբեք չի տրվում սադրանքների Թաղման ժամանակ Իլհամը զանգել է Զաքիրի բջջային հեռախոսահամարին և գեներալ Հաշիմովի հարազատների հետ է խոսացել․ լուսանկարներ Ձեր սալոտ ու փնթի ձեռքերը հեռու պահեք բանակից, ժողովրդից ու պետությունից. Աշոտյան Բաքվում վախեցած են, ինչու է ռուսական ռազմական ավիացիան օդ է բարձրացել Հայաստանի երկնքում Հայ հաքերները հայտնում են, որ անհասանելի են դարձրել ադրբեջանական հիմնական հաքերային թիմի կայքը․ Սամվել Մարտիրոսյան «Կապույտ մզկիթում» ռումբի տեղադրման մասին ահազանգը կեղծ էր Տաքսու վարորդի նկատմամբ ավազակային հարձակում կատարելու դեպքի առթիվ հարուցված քրգործն ուղարկվել է դատարան Կոչեր անելու փոխարեն գործ անենք ամեն մեկս մեր տեղում կամ ավելի ճիշտ մեր բաժին խրամատում. Վլադիմիր Մարտիրոսյան Նիկոլ Փաշինյանը նոր նշանակում է արել Վրաստանում կորոնավիրուսի հայտնաբերված դեպքերի թիվը հազարից անցել է «Փաստ». Հարկային ու մաքսային բլոկներում կադրերի մասսայական թարմացում է սպասվում
Ամենաընթերցված
Կոչեր անելու փոխարեն գործ անենք ամեն մեկս մեր տեղո... ԲՀԿ նախագահ Գագիկ Ծառուկյանը հեռախոսազրույց է ունե... ԿԳՄՍ նախարարը հայտնել է իրականացված մի շարք աշխատա... Քիչ առաջ միջազգային կառույցներին ուղարկեցինք գնդակ... Ամրացնենք մեր սահմանները նորովի. Նիկոլ Փաշինյան Նորաթուխ սփյուռքահայությունը «Նիկոլ-արևին» հեռվից ... Ոստիկաններն օրենք են խախտում՝ դիմակ չկրելով Ռոբերտ Քոչարյանը հրապարակել է վերջին շրջանում իր ը... Ոստիկանության բրիգադն է, որը ուղևորվում է մարզեր դ... Վախենո՞ւմ էիք շեշտել Հայոց ցեղասպանության փաստը և ... Ում ասես օտարվել է, հիմա՞ էլ թափանցիկություն չակըն... Ե՞րբ եք պատրաստվում վերջ տալ այս կրկեսին․ իմքայլակ... ԿԳՄՍ նախարարը ներկայացրել է՝ ի՞նչ պետք է անեն աշակ... ՍԴ-ի նկատմամբ իշխանությունների «պյուռոսյան հաղթանա... Այսօր Նիկոլի ռեժիմը «պատերազմ» է հայտարարել ազգայի... Կեղծիքների տոնը «Հայոց Եկեղեցու պատմություն» առարկան վտանգված է․ Ա... Գտնում ենք, որ Գույքահարկի մասին օրենքի թեման պետք... Դուք ցինիկ եք ու տխմար, պարոն Թորոսյան, դուք աղետ ... ԲՀԿ նախագահ Գագիկ Ծառուկյանի հայտարարությունը
website by Sargssyan