Հարկային համակարգի փոփոխությունների արդյունքում ստուգումները որոշակի չափով նվազել են. Վ. Սաֆարյան

 Չնայած Հայաստանում վերջին տարիներին տեղի ունեցած հարկային համակարգային փոփոխությունները երբեմն միանշանակ չեն ընդունվում տնտեսվարողների կողմից, սակայն հետաքրքիրն այն է, որ այդ փոփոխությունների արդյունքում Համաշխարհային բանկի կողմից հրապարակված հերթական տարեկան զեկույցում Հայաստանը բարձր գնահատականի արժանացավ: Միջազգային այս հեղինակավոր կառույցի գնահատականն, անշուշտ, դրական ազդակ կարելի է համարել, սակայն հետաքրքիր է, թե հարկային համակարգում դրական որակված փոփոխությունները որքանո՞վ են թեթևացրել տնտեսվարողների հարկային պարտավորությունները և իրականում դրանք որքանո՞վ կնպաստեն Հայաստանի տնտեսության զարգացմանը, ինչու՞ ոչ՝ նոր աշխատաtեղերի ստեղծմանը:

Հայրենական ապրանք արտադրողների միության նախագահ Վազգեն Սաֆարյանը PressMedia.am-ի հետ զրույցում ասաց, որ երկրի տնտեսության զարգացման համար միայն հարկային բարեփոխումները բավարար չեն: Նրա կարծիքով` դրան զուգահեռ կառավարությունը պետք է մշակի նաև մոբիլիզացիոն ծրագիր, որպեսզի հնարավոր լինի նաև ներքին բոլոր ռեսուրսները հնարավորինս օգտագործելու միջոցով տեղական արտադրությունը զարգացնել: Վ. Սաֆարյանի կարծիքով` Հայաստանի տնտեսության խթանման համար կարևոր է նաև ներքին կոոպերացիաների զարգացումը: Դրա շնորհիվ էլ հնարավոր կլինի ավելի շատ ապրանք արտադրել ու արտահանել, քան ներմուծել: Հարկավոր է նաև ներմուծվող ապրանքատեսակները փոխարինել տեղական արտադրանքով: Այդ իմաստով, դեռևս կառավարությունը շատ անելիքներ ունի:

- Պարոն Սաֆարյան, որո՞նք են հարկային համակարգում տեղի ունեցած բարեփոխումները, որոնք հիմք են հանդիսացել, որպեսզի Համաշխարհային բանկն իր տարեկան զեկույցում Հայաստանին նման բարձր գնահատականի արժանացնի:

- Դրական պետք է համարել այն, որ մեզանում ավելացված արժեքի հարկը տարեցտարի պակասում է և այս տարվա տվյալներով կազմում է 38,5 %: Տարիներ առաջ այն կազմում էր մինչև 52 %: Անուղղակի հարկերի տեսակարար կշիռը բյուջետային մուտքերում գնալով նվազում է և դրա փոխարեն ավելանում են ուղղակի հարկերը: Օրինակ՝ շահութահարկն այս տարվա առաջին վեց ամսվա տվյալներով արդեն մոտեցել է 11,1 %-ի, եկամտային հարկը բարձրացել է նախորդ տարվա առաջին կիսամյակի համեմատ և նախկին 25% -ի համեմատ այժմ դարձել է 26,8 %: Այնպես որ, կառավարության այն քաղաքականությունը, որ բյուջեում պետք է անուղղակի հարկերը ավելի շատ տեսակարար կշիռ ունենան, առկա է և պետք է ասել, որ դրական ձեռքբերում է:

- Նշվում է նաև, որ կրճատվել են հարկային ստուգումները, որոշ ոլորտներում դրանք բավականին թափանցիկ են դարձել: Հետաքրքիր է, կարո՞ղ ենք ասել, որ դա նույնպես իր ազդեցությունն է ունեցել հարկային մուտքերի ավելացման վրա:

- Հարկային համակարգի փոփոխությունների արդյունքում նկատելի է, որ ստուգումները որոշակի չափով նվազել են, հարկերի տեսակարար կշռում պետական բյուջեում գնալով ավելանում են ուղղակի հարկերից գոյացող մուտքերը, քան անուղղակի հարկերց գոյացող մուտքերը, որը պետք է դրական գնահատել, բայց այն, որ մեզանում ընդհանրապես հարկային քաղաքականությունը պետք է լինի այնպիսին, որ հարկերի դրույքաչափերը լինեն շատ ցածր, փաստ է, որպեսզի հարկային դաշտն ընդլայնվի, քանի որ որքան հարկային ճնշումը մեծանում է, այնքան հարկային դաշտը փոքրանում է:

- Ձեռք բերածը չկորցնելու կամ այլ կերպ ասած՝ նոր հաղթանակներ արձանագրելու համար ուրիշ ի՞նչ քայլեր է անհրաժեշտ իրականացնել:

- Այդ միտումը պետք է կարողանալ շարունակել ներքին մոբիլիզացիոն քաղաքականություն իրականացնելու միջոցով՝ ներքին կոոպերացիան զարգացնելու, մեր բնական ռեսուրսները պատրաստի արտադրանքի աստիճանի հացնելու և արտադրություն կազմակերպելու միջոցով: Կարևոր է «Նաիրիտ» գործարանը վերագործարկել, Զանգեզուրի պոչամբարներում հավաքված հումքը մշակել: Հարկավոր է ոչ միայն պղնձի խտանյութն արտահանել, այլև այն մշակել և հասցնել հնարավորինս պատրաստի արտադրանքի աստիճանի: Կարևոր է «Վանաձոր քիմպրոմի» վերագործարկումը և շատ այլ հարցեր, որոնք այսօր շարունակում են մնալ չիրականացված ռեսուրսների բացակայության պատճառով: Այս առումով պետք է այնպիսի քաղաքականություն իրականացնել, որ գործընթացն այնքան թափանցիկ լինի, գրավիչ և շահեկան, որ օտարերկրյա ներդրողները և հատկապես մեր հայրենակիցները ներդրումներ կատարեն այդ ոլորտներում: Օրինակ, ինչո՞ւ «Նաիրիտի» վերագործարկման համար 80-90 միլիոն դոլար չենք կարողանում գտնել, որ այդ գործարանը վերագործարկենք: Համաշխարհային բանկն ասում է՝ շահավետ չի աշխատում: Մենք ոչ թե պետք է Համաշխարհային բանկի երաշխավորություններով առաջնորդվենք, այլ մեր երկրի տնտեսության բնականոն զարգացման խնդիրներով:

- Մի կողմից դրական գնահատականներ են հնչում հարկային համակարգի վերաբերյալ, մյուս կողմից կառավարությունը անընդհատ ձախողումներ է ունենում տնտեսական քաղաքականության մեջ. արդյունքում՝ մանր ու միջին ձեռնարկություններ են փակվում:

- Մենք այսօր ունենք մոտ 60 հազար փոքր ու միջին բիզնեսով զբաղվողներ, որոնց կողմից վճարված հարկերը 20 միլիարդ դրամ է կազմում, երբ այն կարող էր 3-4 անգամ ավելի շատ լինել: Արտասահմանյան երկրներում ՓՄՁ-ների կողմից վճարված հարկերը կազմում են բյուջետային մուտքերի 70-80 տոկոսը, իսկ մեզ մոտ այն 2-3 տոկոս է կազմում: Եթե մենք կարողանանք ընդօրինակել այդ քաղաքականությունը արևմտյան տնտեսությունից, որ մեծ տեղ տանք փոքր ու միջին բիզնեսի զարգացմանը, կկարողանանք հասնել նրան, որ մի կողմից՝ աշխատատեղեր կստեղծվեն, մյուս կողմից էլ ոչ թե արտագաղթ կլինի, այլ ներգաղթ: Արմինե Գրիգորյան