Հիրոշիմայի ռմբահարումը խանգարե՞ց Հայաստանի վերամիավորմանը

Լևոն Մութաֆյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է.

Այսօր օգոստոսի 6-ն է, ուղիղ 70 տարի առաջ այս օրը ԱՄՆ նախագահ Տրումենի հրահանգով ատոմային ռմբահարման ենթարկվեցին ճապոնական Հիրոշիմա և Նագասակի քաղաքները: Աշխարհը զգաց առաջին մեծ ատոմային սարսափը: Գուցե շատերի համար տարօրինակ թվա, սակայն այս ռմբահարումը որոշակի կապ ունի Հայաստանի հետ: Չէ, ազգային սնապարծության դրդումը չէ, որ ցանկանում ենք համաշխարհապատմական ամեն մի իրադարձության մեջ տեսնել ,,հայկականն հետքը,,: Ճապոնիան Հայաստանից շատ հեռու է, պատմության մեջ գրեթե չեն եղել հայ-ճապոնական կապեր ու խնդիրներ, բայց ահա, պարզվում է, հենց այս ռմբահարումները կարևորագույն դեր կատարեցին հայ ժողովրդի և Հայաստանի պատմության մեջ:

Իսկ ինչպիսի՞ դեր: Դեռևս Հայրենական պատերազմի սկզբում մոտ մեկ միլիոն խորհրդային զինվոր էր կուտակված ԽՍՀՄ-Իրան սահմանին՝ այսպես կանխելու համար արևելքից ցանկացած հարձակում ԽՍՀՄ-ի վրա: Հայաստան-Թուրքիա սահմանի մոտ պաշտոնական Անկարան նույնպես մոտ մեկ միլիոն զինվոր էր կուտակել: Սակայն հետագայում, երբ Թուրքիայի համար պարզ դարձավ, որ Հիտլերը չի կարող վերցնել Մոսկվան, թուրքականզորքերը հետ քաշվեցին: Սակայն Բեռլինում իր հաղթանակը նշելուց հետո Գերագույն գլխավոր հրամանատար Ստալինը որոշեց առաջ շարժվել դեպի Թուրքիա և արևելքում ամրապնդել ԽՍՀՄ դիրքերը:

1945 թ. փետրվարի 4-11-ը Յալթայում տեղի ունեցած Ղրիմի կոնֆերանսից հետո Ստալինն առավել սևեռվեց Թուրքիան գրոհելու մտքին և հրավիրեց կոմկուսի կենտկոմի նախագահության նիստ, որտեղ ունեցավ ներքոհիշյալ ելույթը. ,,Թուրքերի կողմից գրավված հայերի հողերը զբաղեցնում են ժամանակակից Թուրքիայի տարածքի գրեթե մեկ երրորդը: Ըստ էության, ողջ հյուսիս-արևելյան հատվածը՝ Կարսից մինչև Էրզրում քաղաք և դեռ ավելի դեպի արևմուտք: Ի դեպ, Հայկական լեռնապարը Վան լճի հովտով, Թուրքիայի ամենաբերրի հատվածն է, որն այսօր ոչ միայն կերակրում է այդ երկիրը, այլև ողջ Փոքր Ասիան: Այսինքն, թուրքերը հարևան երկրներն ապահովում են հացահատիկով հայերի հաշվին: Ժամանակն է վերջ տալ մեր եղբայրական ժողովրդի թալանին:

Թավրիզի շրջանում կենտրոնացած մեր երեք բանակի մեկ հզոր հարվածով մենք կարող ենք իրանական սահմանից հասնել Ստամբուլ: Հողերը, որոնք նախատեսում ենք ազատագրել, մինչև 1917 թվականը գտնվել են Ռուսական կայսրության կազմում: Երկրորդ, մենք Թուրքիային այլ բնույթի պահանջ էլ ունենք: Այն Սևծովյան ավազանը վերածել է սեփական ներքին ծովի, այսպես ամբողջապես փակելով Բոսֆորով և Դարդանելով մեր մուտքը Միջերկրական ծով: Ի դեպ, ֆաշիստական նավերը ողջ պատերազմի ընթացքում անարգել օգտվել են այդ նեղուցներից: Առաջարկում եմ Նախագահությանը հանձնարարել կոմունիստներ Միկոյանին և Մալենկովին մշակել և ներկայացնել առաջարկություններ Թուրքիայի հետպատերազմյան վերակազմավորման մասին,,: 

Ստալինի այս հանձնարարությունն անմիջապես դրվել է գործողության մեջ, ստեղծվել են կոմկուսի մարզային կոմիտեներ Թուրքիայի տարածում: Ի դեպ, Անտոն Քոչինյանը նշանակվել է Կարսի կոմկուսի մարզային կոմիտեի առաջին քարտուղար: Սակայն օգոստոսի 6-ին ռմբահարվել են Հիրոշիման և Նագասակին: Որից հետո Ստալինն այլևս մտափոխվեց և հրաժարվեց իր ծրագրից: Ինչու՞: ԱՄՆ նախագահ Տրումենն արդեն տեղյակ էր, որ ԽՍՀՄ-ը պատրաստվում է հարվածել Թուրքիային և գրավել նրա տարածքի մեկ երրորդը: Թուրքիայի մի մասի գրավումը կմեծացներ ԽՍՀՄ-ի ազդեցությունը տարածաշրջանում և հնարավորություն կտար ողջ արևելքը սովետականացնել: Այն հանգամանքը, որ հետագայում սոցիալիստական զարգացման ուղին ընտրեցին Չինաստանը, Հյուսիսային Կորեան, Վիետնամը և այլն, ապացույցն էր Տրումենի մտավախության: Ճապոնիայի ռմբահարումները նախազգուշացում էին Խորհրդային Միությանը…