Սպիտակի երկրաշարժ. 7.12.1988... անցավ 29 տարի: Բացառիկ կադրեր և լուսանկարներ 88-ի երկրաշարժից

Սպիտակի երկրաշարժ, տեղի է ունեցել Հայաստանի հյուսիսային մասում (այն ժամանակ Խորհրդային Միության կազմում) 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ին՝ տեղական ժամանակով ժամը 11:41֊ին։ Երկրաշարժն ունեցել է 6.8 մագնիտուդ իսկ ըստ Մեդվեդև-Սպենհոյեր-Կարնիկի սանդղակի՝ մակրոսեյսմիկ ինտենսիվությունը X (Արտասովոր կործանարար)։ Շրջանը խոցելի է հազվադեպ պատահող, բայց ուժեղ և ավերիչ երկրաշարժերով, այն գտնվում է Ալպերից մինչև Հիմալայներ ձգվող ակտիվ սեյսմիկ գոտու վրա։ Սպիտակ, Լենինական (Գյումրի) և Կիրովական (Վանաձոր) քաղաքները մեծ մարդկային կորուստներ են կրել, ավերվել են բազմաթիվ շենքեր և այլ կառույցներ։ Որոշ մոտակա գյուղեր նույնպես վնասվել են։

Չնայած Սառը պատերազմի լարվածությանը, երկրաշարժից մի քանի օր հետո Խորհրդային միության առաջնորդ Միխայիլ Գորբաչովը պաշտոնապես ԱՄՆ֊ից հումանիտար օգնություն է խնդրել (Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո առաջին անգամ)։ 113 երկիր զգալի քանակությամբ հումանիտար օգնություն է ուղարկել Խորհրդային Միություն՝ փրկարարական սարքավորումների, որոնողական խմբերի և բժշկական պարագաների տեսքով, բայց գաղտնի նվիրատվությունը և հասարակական կազմակերպությունների նվիրատվությունները նույնպես միջազգային օգնության մաս են կազել։ Օգնություն բերելու ճանապարհին մեկ ԽՍՀՄ ինքնաթիռ, որում կային 9 անձնակազմի անդամ և 69 զինծառայող, և Հարավսլավիայից եկող մի փոխադրամիջոց կործանվել են տարբեր պատահարներում։

Սեյսմոլոգիական բնութագիրը

• Ժամանակը - 1988 թ. դեկտեմբերի 7-ին‚ տեղական ժամանակով 11 անց 41 րոպե ;
• Էպիկենտրոնը - Սպիտակ քաղաքի մոտ Շիրակամուտ (Նալբանդ) գյուղ(φ=40,9N;λ=440, 2E) ;
• Ուժգնությունը - էպիկենտրոնում 10 բալ ըստ МSК – 64 սանդղակի ;
  • Գյումրիում - 9 բալ
  • Վանաձորում - 8-9 բալ
  • Ստեփանավանում - 9 բալ
  • Երևանում - 6 բալ
• Մագնիտուդը - 7‚0 ըստ Ռիխտերի սանդղակի ;
• Հիպոկենտրոնի խորությունը - մոտ 10 կմ ;
• Գլխավոր ցնցման տևողությունը - մոտ 35-45 վրկ. ;
• Երկրաշարժի ժամանակ երկրի մակերեսին առաջացած բեկվածքի երկարությունը - մոտ 37 կմ‚ ուղղաձիգ առավելագույն տեղաշարժը - մոտ 2 մ‚ հորիզոնական տեղաշարժը - 0,7-1‚0 մ։

• Ավերման գոտու բնութագիրը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վնասի գոտու մակերեսը - 10 000 կմ քառակուսի‚ ուր ապրում էր 1 միլիոն բնակիչ ;
  • Ուժեղ ավերման գոտու մակերեսը - 3000 կմ քառակուսի ;
  • Ավերված քաղաքների թիվը - 11
  • Ավերված գյուղերի թիվը - 58
  • Տուժած քաղաքների թիվը - 21
  • Տուժած գյուղերի թիվը - 342
  • Անօթևան մնացածների թիվը - 514000 մարդ։

  Երկու երկրաշարժի համեմատում^[2]

  	Սպիտակի երկրաշարժ	Լոմա-Փրիետա երկրաշարժ
  Թվական	դեկտեմբերի 7, 1988	հոկտեմբերի 17, 1989
  Ուժգնություն	6.9	7.1
  Վայր	Հայաստան	Հյուսիսային Կալիֆորնիա
  Մահացածներ	>25,000	67
  Վիրավորներ	31,000	2,435
  Անօթևան մնացածներ	514,000	7,362
  Գույքային վնաս	Անհայտ	~7.8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար

  Մարդկային կորուստները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  Զոհերի թիվը - 25000‚ այդ թվում՝

  • Գյումրի - 17000
  • Սպիտակ - 4000
  • Վանաձոր - 1200
  • Ախուրյան - 500
  • Ստեփանավան - 125

  Փլատակներից հանվել է կենդանի - 45000 մարդ, հոսպիտալացվել է - 12500 մարդ։ Աղետի գոտուց տարահանվել է 120 հազար մարդ (կանայք‚ ծերեր և երեխաներ)‚ որոնցից 75 հազարը՝ Հայաստանից դուրս, ԽՍՀՄ առողջարաններ։

  Ուղիղ նյութական կորուստների արժեքը կազմել է 10 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։

  Հետևանքները քաղաքաշինության ոլորտում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  Երկրաշարժի հետևանքով վերանայվեց Հայաստանի սեյսմիկ շրջանացման քարտեզը, նախկին երկու՝ 7 և 8 բալային գոտիների փոխարեն ընդունվեց 1, 2 և 3 գոտիներով քարտեզ, որտեղ սեյսմիկ վտանգը արտահայտված էր ոչ թե բալերով, այլ սպասվելիք երկրաշարժերի մաքսիմում արագացումներով։

  • 1 գոտու համար այն 200 սմ/վ² (մոտավորապես 8 բալ)
  • 2 գոտու համար այն 300 սմ/վ² (մոտավորապես 8,5 բալ)
  • 3 գոտու համար այն 400 սմ/վ² (մոտավորապես 9 բալ)

  Օրինակ, Երևանը գտնվում է 3 գոտում, այսինքն կարող է տեղի ունենալ 9 բալ ուժգնության երկրաշարժ։

  Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Jump up↑ Service, Robert (2003). A History of Modern Russia: From Nicholas II to Vladimir Putin. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. էջեր 468–469. ISBN 0-674-01801-X.
  2. Jump up↑ Դիրկ Փրոսկե (Dirk Proske), Ռիսկեր և Աղետներ (անգլերեն՝ Risks and Disasters), Ռիսկերի Կատալոգ, Սպրինգեր Բերլին Հայդելբերգ, 2008, էջ 97, ԳՄՍՀ՝ 978-3-540-79554-4։

  Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սպիտակի երկրաշարժի դասերը և աղետի գոտու վերականգնման խնդիրները
  • spitakseism.info - Սպիտակի երկրաշարժի 20 ամյակին նվիրված գիտական, հրապարակախոսական, վիճակագրական և այլ նյութերի հավաքածո
  • Հայաստանի փրկարար ծառայության ցանցակայք
  • Սուրեն Հարությունյանի հոդվածը Սպիտակի երկրաշարժի մասին
  • Վահան Ամատունու ',,ՏԱՍՆԵՐԵՔԵՐՈՐԴԻ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ,, հոդվածը' 9-13 դեկտեմբերի 1988 թ.

Այս թեմայով 17 տարի առաջ երկրաշարժի պատճառով հանքահորում մնացած մարդ է հայտնաբերվել, ով կարողացել է ողջ մնալ Երկրաշարժ Թուրքիայում Երևանի արտաքին գովազդի 2-րդ փառատոնը հագեցած կլինի վարպետության դասերով Արա Աբրահամյանի շնորհիվ Հռոմի «Աբամելիք» վիլլայում գտնվող Սեմյոն Աբամելիք-Լազարևի հուշարձանը գրանցում է ստացել