Գյումրու քանդակները շատ են ՞ թե.... քիչ

Արթուր Գևորգյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է .

Քանդակագործության Ազգային  պարկ- թանգարանը  բազմիցս անդրադարձել է  այն  հանգամանքին , որ իր ձևավորման հիմքը Գյումրու գեղարվեստական հուշարձանների առատություն է :

Մենք փորձել ենք լայն հասարակությանը ներկայացնել թե ինչ ՞ է եղել վերջինիս դրդապատճառը և փորձել ենք հասկանալ թե ինչ ՞ հիմքով և ինչպես կանոնակարգել   առկան և գեղարվեստական հուշարձանների  հետագա տեղադրման խնդիրները:

 Այն , որ պատմականորեն Գյումրու գեղարվեստական հուշարձանները միշտ էլ շատ են եղել և մինչև հիմա ունենք դրանց պահպանված և ամբողջական  հուշարձանային  խմբեր՝ վկայում  են  քաղաքային գերեզմանոցները , աղբյուր հուշարձանները և  դեկորատիվ  արվեստի դրսևորումները :Պատահական չէ , որ քաղաքային գերեզմանատները և սրբ, Ամենափրկիչ  եկեղեցին  որպես պատմամշակութային  գեղարվեստական հուշարձաններ հայտնել են մեր հոգածության ներքո ՝ մեր նպատակներից բխող գործառյութներով:/ Գործառույթները բավականաչափ ներկայացված են ՀՀ ԶՄԼ ներով /:Հետերկրաշարժյան  ժամանակահատվաշում ՝ թաղային , անհատական  ձեռնակրներով բազմաթիվ հուշարձաններ կանգնեցվեցին , որոնք դուրս մնալով  քաղաքաշինական կազմակերպվածությունից ստացան  թաղային . խմբային   կարևորություն և արժեք :

Այս նախաձեռնողականությունից հետ չմնաց նաև Գյումրու  հայանքապետարանը ՝ինչի արդյունքում քաղաքում տեղադրվեցին բազմաթիվ արձաններ և արձանախմբեր :

 Այս ամենի մեջ ուշագրավ է այն հանգամանքը , որ խորհրդային տարիներին  անգամ՝գեղարվեստական հուշարձանները տեղադրման կարգ , օրենք գոյություն չի ունեցել ՝ինչով պայմանավորված ցանկացած քաղաքում կամ բնակավայրում քանդակների տեղադրումը իրականացվել է մրցույթներով և ուղեկցվել  անհատական ընտրությամբ :Պարկ- թանգարանը մոտ կես տարի ուսումնասիրելով  գեղարվեստական հուշարձանների տեղադրման  որև՝ կարգ կամ օրենքի առկայություն ՝ այդպիսիք չի  հայտնաբերել Հայաստանում:

 Հետանկածության տարիներին ևս այդպիսի կարգ , հիմք օրենք որևէ  բնակավայրի կամ կառույցի կողմից չի առաջարկվել ՝ ինչը իր հերթին թույլ է տվել գեղարվեստական հուշարձանների տեղադրումը իրականացնել անհատական մոտեցմամբ և որոշումներով:

 Այն  ամենը , ինչ այսօր կա մեր բնակավայրերում  վերոհիշայլի  առկաության արդյուքն է:

 Եթե դիտարկել զուտ մասնագիտական տեսանկյունից ՝ ապա տեղադրված քանդակների որակը և արժեքը կարելի է անվերջ քննարկել  ու հարցը տեղափոխել  առավել իրավհասու մասնագիտական խմբերի քննարկման դաշտ . սակայն այդ դեպքում թանգարանագիտական առումով  մենք կունենանք կոպիտ սխալ ՝ քանի որ ժամանակաշրջանի  և հասարակական նախաձեռնությունների պահպանման տեսանկյունից մենք կարող ենք անտեսել տեղադրվածների կարևորությունը:

Այս խնդիրը զուտ մասնագիտական կամ նեղ խմբերի քննարկման առարկա լինել չի կարող: Սակայն կարելի է մասնագիտական / թանգարանագիտական և մշակութային / ձեռնարկների և ծրագրերի միջոցով այս ամենը բերել կազմակերպված տեսքի ՝ ինչ իրականացվում մեր կողմից :

Քանդակագործության Ազգային պարկ - թանգարանը լայն հանրության քննարկման է ներկայացրել իր կողմից մշակված  համայնքներում գեղարվեստական հուշարձանների տեղադրման  առաջարկի կարգ , որը ներկայացվել է ՀՀ մշակույթի նախարարություն մասնագիտական խմբի քննարկմանը և  առաջարկվել Գյումրու համայնքապետարանին:

Մեր կողմից պարբերաբար աշխատանք է տարվում  քանդակների մեր տնտեությունը քաղաքաշինական նորմերին համապատասխանեցնելու, կենտրոնը առավել կազմակերպելու ուղղություններով ՝ ինչ պետք է փաստել , որ երկար տարիներ կուտակված գեղարվեստական հուշարձանների առկայությամբ,  բավարար է և շուտով կարող ենք ակնկալել հիմնավոր փոփոխություններ այս հարթակում:

 Գեղարվեստական հուշարձանների տեղադրման կարգը պատասխանում է  քանդակների տեղադրման, առաջարկի ներկայացման , ընթացակարգերի կազմակերպման  և քաղաքաշինական միջավայրի ձևավորման բոլոր հարցերին և մշակվել է մասնագիատակն խմբերի հետ երկարատև քննարկումների արդյունքում / քաղաքաշինության , թանգարանագիտության  և կերպարվեստի մասնագետներ/:

 Արժե արդյոք քաղաքում/ ցանկացած / տեղադրել շատ գեղարվեստական հուշարձաններ՞ և ինչպես դա իրականացնել՞ սրանք տարբեր հարցեր են :

 Միանշական արժե դա անել , քանի որ յուրաքանչյուր տեղադրված հուշարձան  ենթադրում է քաղաքային կյանքի ու քաղաքաշինական տեսքերի  բարեկարգում և բարելավում , որը  կարևոր է  հանգստի գեղագիտական ճաշակի և առհասարակ   քաղաքացու ձևավորման համար:

Ոչ վաղ անցյալում  մենք քաղաքում չունեինք բարեկարգ պուրակներ  և քիչ էին նստարանները և լուսավորությունը ՝ ինչ հասարակության խոցելի խմբերին հավաքում  էր բարձիթող այգիներում ու պուրակներում և քիչ չեն եղել հանցագործություններ և  տարատեսակ դեպքեր:

 Ավելին ՝ գեղարվեստական  ցանկացած հուշարձան քաղաքաշինությանը ու քաղաքացուն մղում է միջավայրում գտնվող  կառուցվող կամ վերականգվող  շենք շինություններին լինել գոնե համապատասխան: Այդպիսի օրինակ է Հաղթանակի զբոսայգու հատվածի բարեկարգումը , որտեղ հիմա կա անլար համացանցային կապ և այս պուրակը դարձել է երիտասարդական միջոցառումների հավաքատեղի /մենք մի քանի տարի առաջ դժգոհում էինք, թե մեր երիտասարդությունը նախաձեռնող չէ և ինքնակազմակերպված չէ ՝ մինչդեռ քանդակների պուրակը , որպես ենթակառուցվածք այսօր հաջողությամբ արձանագրում է այդպիսի միջոցառումներ այգում և վերջին երեք տարում միջոցառումների քանակը տարեկան կազմում է մոտ հինգ վեցը :

Առհասարակ կարիք կա  բաղդատելու  քանդակ և պարկային դեկորատիվ քանդակ հասկացությունները  քանի որ առաջինը համար կարելի է աշխատել տարիներով, իսկ երկրորդի կատարումը, լինելով հանրային նախագիծ տևում է մի քանի շաբաթ և միտված է քաղաքաշինական տեքսերի ձևավորմանը , հանրային աշխույժությանը և հանգստի գոտիների կազմակերպմանը:

Իրական մասնագետները հստակ գիտեն , որ ասենք  պարկային քանդակներից ակնկանել, որ դրանք  կլինեն կատարված ինչպես ասենք Ռոդենի Դժոխքի դարպասները / քանդակվել է մոտ քսանվեց տարի / իմաստ չունի:

Առավել ևս , որ այդպիսի քանդակները իրականացնում  են մի քանի ֆինանսական և տնտեսական աղբյուրներից  և արդյունքում ստեղծվում է ենթակառուցվածք , որը նկատելի է և նպաստում է քաղաքային միջավայրի  ձևավորմանը :

 Հետևություն, որ բուն արձանագործությունը  երկարատև  աշխատանք լինելով պետք է  ունենա  ընթացակարգ և մի քանի ընտրության նոր իրականացվի , իսկ դեկարատիվ կիրառական արվեստի  պարագայում կարևորը հանրային արժեքն  ու նպատակների հստակություն է, որոնք մեր կողմից բարեխղճորեն ներկայացվում են լայն հանրությանը:

Գյումրին ձգտելով լինել մշակութային մայրաքաղաք/ ինչ հանիրավի այդպես է և  պայմանավորված է մեր քաղաքացու արվեստի ու մշակույթի հանդեպահռելի սիրով  ու ուշադրությամբ/ ապա գեղարվեսական հուշարձանները շատ լինել չեն կարող :

Չկա չափանիշ թե քանի հուշարձան պետք է լինի մեկ հեկտար հողի վրա և սա հիմնականում կախված է քաղաքաշինական առաջադրանքից և խնդրից : Իսկ մեր դեպքում   քանդակագործության  նկատմամբ սերը համարվում էայս ամենի  ոչ միակ , բայց բավականին ազդեցիկ  բացատրությունը:/ պետերբուրգի առյուծները մի քանի հարյուր են և ոչ մեկը չի ասում որ շատ  է կամ քիչ :

Քաղաքի սոցիալական պատկերը  կապակցելի չէ մշակույթի հանդեպ սիրո և հարգանքի հետ, քանի որ պատմականերոն Գյումրին մնում է Ջիվանու ասած յոթ վանք շինողների քաղաք;

Մեզ ոգևորում է այն հանգանանքը , որ մեր  համաքաղաքացիների ու մասնագետների մոտ ավելացել է հետաքրքրությունը գեղարվեստական հուշարձանների որակի  հանդեպ և կարշոմ ենք , որ եթե ժամանակին ունենայինք կազմավորված կառույց ՝ապա քանդակների քանակը , տեղադրումը կընթանար առավել տեսանելի ու կազմակերպված:

 Հիմա արդեն ունենք այդպիսի կառույց և հույս ունենք , որ այս հանգամանքը հնարավոր է դարձնում  մասնագիտական խնդիրներ քննարկելու ու լուծելու համար:

 Կարծում ենք , որ կարողացանք պատասխանել շատ ու շատ հարցերի և հիմնավորել մի քանի խնդիրներ.

- լավ է ՝ երբ խանութ ու տաղավար տեղադրելու փոխարեն ՝ տեղադրվում են գեղարվեստական հուշարձաններ: Դա ենթադրում է իրենից բխող լուսավորությունու հանգստի գոտի մեր քաղքացիների  համար:

- լավ է ՝ երբ համայնքում կան հուշարձաններ , որոնք կարող են զարգացնել զբոսաշրջությունը և ավելացնել  համայնքի համախառն արդյունքը 

- լավ է՝ որ համայնքը փորձում է ունենալ  հուշարձաններ , քանի որ դա ենթադրում է, որ ինչ որ մեկը կամ կերպարվեստի պես խոցելի խավի որոշ ներկայացուցիչներ ունեն ժամանակավոր աշխատանք : Հավելենք , որ հետաքրքրվածների մի ծխումբ էլ մտահոգված  այս ամենով հնարավորություն ունի իր կարծիքը արտահայտելու:

- լավ է , որ բանավեճի հիմքը մշակույթ ու կերպարվեստն  են դառնում ՝ ինչ կրկին անգամ փաստում է որ համայնքը սոսկ հացիվ չէ ՝ այլ նաև բանիվ էապրում:

Իհարկե  կան գեղավեստական հուշարձան տեղադրելու , տեղափոխելու կամ ապամոնտաժելու   կարգ ու հիմք  ունենալու և կիրառելու խնդիրները , սակայն կարծում ենք , որ ժամանակի ընթացքում  պարկ- թանգարանը կունենա այս բոլոր խնդիրների լուծումները և կներկայացնի հասարակական լայն շերտերի քննարկմանը :