«Իստիսու». Բնական «ջակուզի» Քարվաճառում (ֆոտո)

Դադիվանքից վերադառնալիս կանգ առանք գյուղամեջի խանութի մոտ` զովացուցիչ ըմպելիք գնելու: Մեզ մոտեցած տարեց կինը նախ հետաքրքրվեց, թե որտեղից ենք գալիս, ապա հարցրեց` «Իստիսիում եղե՞լ եք»: Լսելով բացասական պատասխան` կշտամբեց, թե ուրեմն ոչինչ էլ Քարվաճառում չեք տեսել: Հորդորեց անմիջապես հետ գնալ ու տեսնել այն: «Հաստատ չեք փոշմանի, մենք դրան «Տաք ջուր» ենք ասում, Ալիեւի կնոջ հանգստավայրն է եղել»,- ասաց տատիկն ու հեռացավ: Մի քիչ խորհրդակցելուց հետո որոշեցինք տեսնել «Իստիսուն», չնայած արդեն մթնում էր եւ պետք էր րոպե շուտ Երեւան հասնել:

«Տաք ջուր» տանող ճանապարհը բավականին վտանգավոր է. քանդված կամրջակներ, լեռան մեջ փորված թունել, նեղ արահետ, խիտ ծառեր, թվում է` մարդու ձեռքն այստեղ չի հասել: Մոտ 40 րոպե անծանոթ ճանապարհով գնալով` մեր առջեւ բացվեց գետի մոտ տեղադրված «բնական ջակուզին»: Տարեց կինը ճիշտ էր ասում` այն տեսնել է պետք, ավելին, տաք ջուրը փորձել է պետք:

Երեւան վերադառնալուն պես սկսեցի ուսումնասիրել «Տաք ջուրը»: Պարզվում է` Քարվաճառի տարածքում կան տաք ջրերի բազմաթիվ աղբյուրներ, որոնցից առավել հայտնի են Ջերմաջուր գյուղի (Քարվաճառ քաղաքից 12 կմ հեռավորության վրա) և Զուար գյուղի մոտ (Դադիվանքից 22 կմ հեռավորության վրա) գտնվողները։ Դրանցից առաջինը հայտնի է իր բուժիչ հատկություններով։ Զուար գյուղի կողքին գտնվող գեյզերը ներկայացնում է մոտ 2,5 մ տրամագծով և մեկ մետրից ավելի խորությամբ կրային նստվածքներից պատրաստված բնական «ջակուզի», որի կենտրոնից ժայթքում է տաք հանքային ջուրը։ Այդ «ջակուզիում»  ջրի ջերմաստիճանն այնպիսին է, որ նույնիսկ ամենացուրտ եղանակին կարելի է մտնել ջուրը` առանց առողջության մասին մտահոգվելու։ Երկրաբան Հակոբ Մկրտչյանը նույնիսկ տվյալներ ունի, որ 1958թ. սեպտեմբերի 9-ի չափումով հանքային ջուրն ունեցել է 84 աստիճան տաքություն: Սա ի դեպ տարածքում գրանցված ամենաբարձր ջերմաստիճանն է:

«Հանքային աղբյուրների այս խումբը գտնվում է Տրտու (Թարթառ) գետի ավազանի վերին հոսանքում, համանուն հանգստավայրի ավերակներից հարավ: Աղբյուրները հանդիպում են հանգստավայրի անմիջական հարևանությամբ ու գրեթե անընդմեջ շարունակվում են մոտ 2 կմ դեպի հարավ: Ջերմաջրի հանքային աղբյուրների քիմիական կազմը համանման է Ջերմուկի, Կարլովի Վարիի, Ժելեզնավոդսկի աղբյուրներին: Ջրերը  հիդրոկարբոնատ - նատրիում - կալիումային են և ունեն մինչև 7գ/լ հանքայնացում: Ջրերում առկա են նաև ծծումբ, քլոր ու ռադոն գազ»,- մասնագիտորեն ներկայացնում է երկրաբանը:

Ադրբեջանցիներն այստեղ ժամանակին առողջարան էին կառուցել: Երկրաբանի ներկայացմամբ` Ջերմաջուր առողջարանի աշխատանքի համար հորատվել են տասնյակ հորատանցքներ, որոնցից դորս եկող տաք հանքային ջրերը խողովակաշարերով հասցվել են առողջարանին. «Մինչև այժմ կարելի է տեսնել կրով լցված խողովակների մնացորդներ: Վերջին հորտանցքը հորատվելիս է եղել 1993թ.-ի ապրիլին, որի հորատող սարքը, սակայն, ադրբեջանցիները տեղում թողել են եւ խուճապահար փախել: Առողջարանից դեպի հարավ գնացող ճանապարհի վրա ու դրա կողքերին կարելի տեսնել տարատեսակ, հիմնականում «մրջնանոցների» նման բնական կառույցներ: Սրանք բոլորը առաջացել են երկրաբանների հորատած հորատանցքների վրա»:

2013թ.-ին երկրաբանական խումբն առողջարանից դեպի հարավ գնացող ճանապարհի վրա գտնվող ջրավազանը նախնական տեսքով վերականգնել է: Մինչ այդ չկար երևացող աղբյուր: Անցած 3 տարիների ընթացքում, Հակոբ Մկրտչյանի խոսքով, հորատանցքի կրապատման պատճառով ջրի ելքը գրեթե 2 անգամ պակասել է:

«Այժմ տեղում եղած ավազանը հավանաբար սարքվել է ՀԷԿ-ի շինարարության աջակցությամբ: Մինչ ՀԷԿ-ի շինարարությունը Ջերմաջուրը հասանելի էր հուլիսից հետո, երբ Տրտու ջրի մակարդակը ցածրացած էր լինում»,- ասում է նա:

Երբեմնի Իստիսու հանգստյան գոտին այսօր լքված է: Զարմանալի է, որ Արցախի Հանրապետությունը, որն ամեն ինչ անում է տուրիզմը զարգացնելու համար, ոչ մի քայլ չի ձեռնարկում` «Տաք ջուրը» զբոսաշրջության կենտրոն դարձնելու համար, տարածքում նույնիսկ զուգարաններ չկան, քարուքանդ ճանապարհի մասին խոսելն էլ ավելորդ է. ամեն մեկը չէ, որ մեքենան վնասելով այնտեղ կհասնի: Հատկապես այսօր իշխանությունները կարող են մտածել «Տաք ջուրը» հանգստի գոտի դարձնելու մասին, քանի որ Սոթք- Քարվաճառ ճանապարհը հիմնովին վերակառուցվել է: