«Գրաբարը վերարժևորման ընթացք է ապրելու»

Քաղաքագետ, փիլիսոփա, գրաբար լեզվի դասընթացավար Ալեքսանդր Քանանյանը ծնվել է Վրաստանում՝ Թբիլիսիում։ Արցախյան շարժումը մեծ դեր է ունեցել նրա կյանքում: Ալեքսանդրը դեռ այն տարիներին որոշել էր ապրել Արցախում, իսկ ուսումն ավարտելուց հետո ի կատար է ածել երազանքը՝ արդեն 15 տարուց ավելի բնակվում է Արցախում, Քարվաճառի բնակիչ է: «Նաիրի» համընկերությունը նախաձեռնել է գրաբարյան դասընթացների շարք, որոնք, չնայած ապրիլյան պատերազմի պատճառով ընդհատվել էին, այժմ արդեն մեկ ամիս է՝ վերսկսվել են:

Ալեքսանդր Քանանյանը դասընթացավարն է:

– Ալեքսանդր, եթե փողոցում մարդկանց հարցնենք՝ ի՞նչ է գրաբարը, գուցե ի պատասխան կլսենք, որ այն հայոց մահացած լեզուն է: Ի՞նչ նպատակով եք իրականացնում գրաբարի ուսուցանումը:

– Խորապես համոզված եմ, որ հայության համար գրաբարը՝ որպես ազգային քաղաքակրթության հիմնարար տարրերից մեկը, ոչ միայն չի կորցրել իր նշանակությունը, այլև անխուսափելի վերարժևորման ընթացք է ապրելու՝ դասական մշակույթի և քաղաքակրթական արժեքների վերագնահատման համաշխարհային միտման շրջանակում։ Հայաստանը կենսունակ դարձնելու համար բավական չէ կառուցել սոսկ ընթացիկ արտաքին և ներքին մարտահրավերներին դիմագրավող ազգային–իրավական պետություն։ Հայության միակ դասական լեզուն գրաբարն է։ Եվ այսօր գրաբարով ոչ նյութական՝ քաղաքակրթական արժեքներ արարելու ազգային ավանդույթը ևս պետք է վերականգնել։ Ասածս կարող եք զառանցանք համարել. դասական լեզուների դերի վերարժևորումը հաշված տասնամյակներ անց՝ չափազանց փոփոխվելիք աշխարհում դառնալու է համընդհանուր միտում։

– Ովքե՞ր են մասնակցում գրաբարի դասընթացներին:

– Դասընթացներին մասնակցում են տարբեր մասնագիտությունների տեր մարդիկ՝ երգիչներ, պատմաբաններ, բանասերներ, բժիշկներ... Առանձնահատուկ ուշադրության և հիացմունքի արժանի են առաջին խմբի ծրագրավորողները, որոնց՝ գրաբարի նկատմամբ ցուցաբերած սերն ու ակնածանքն աննկարագրելի են, և ասեմ, որ շատերն ուսման մեջ լուրջ հաջողությունների են հասել։ Նրանց շնորհիվ ևս մեկ անգամ համոզվել եմ, որ գրաբարն անգամ այս սպառողապաշտ ժամանակաշրջանում հարուստ և ներդաշնակ ներաշխարհ ունեցող մարդկանց համար մեծ և որոնված արժեք է։

– Աշխարհում բազմամիլիոն դիտումներ ապահոված «Մատանիների տիրակալը» ֆիլմը թարգմանում եք գրաբար: Ինչո՞ւ հենց «Մատանիների տիրակալը» ընտրեցիք:

– Առայժմ շատ բան չեմ կամենում պատմել, քանի որ առաջին՝ «Մատանու եղբայրակցություն» ֆիլմի յոթ րոպեանոց նախաբանի շնորհանդեսը դեռ չենք արել։ «Մատանիների տիրակալը» ֆիլմային եռապատումը նկարահանվել է 20–րդ դարի բրիտանացի ամենահայտնի բանասեր և գրող Թոլքինի համանուն վեպի հիման վրա։ Ֆիլմի կերպարները շատ մշակված են, զրույցների, խորհրդանիշների, այլաբանությունների հարստությունը և գրքից ֆիլմին փոխանցված լեզվի բարձրագույն ճաշակը կանխորոշել են մեր ընտրությունը, հատկապես, որ թե՛ գիրքը, թե՛ ֆիլմն ունեն բոլոր տարիքային շերտերը ընդգրկող մեծ լսարան։ Ֆիլմը լիարժեք կրկնօրինակվելու է. նրա բոլոր հերոսները կխոսեն գրաբար. լինելու են նաև գրաբար ենթագրեր՝ ըմբռնումը դյուրացնելու համար։ Ֆիլմը գրաբարի ոգեղենության ու լեզվական պերճությունների քարոզից բացի՝ նաև օգտակար ուսումնական ձեռնարկ կդառնա լեզու ուսանել կամեցողների համար, քանի որ տեսապատկերով ուղեկցվող գրաբար խոսքը շատ ավելի ըմբռնելի է։