Հայկական ֆուտբոլի հորիզոնները

Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականն իր առաջին հանդիպումն անցկացրել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Մոլդովայի հավաքականի հետ։ Խաղն ընկերական էր և ավարտվեց  0 ։ 0 հաշվով։ Հավաքականի առաջին մարզիչն էր «Արարատ-73»-ի լեգենդար ֆուտբոլիստ Էդուարդ Մարկարովը (1992-1994թթ.)։  1994-1995 թվականններին հավաքականն առաջին անգամ մասնակցեց Եվրոպայի 1996 թվականի առաջնության որակավորման փուլին, անցկացրեց 10 հանդիպում և 2 ։ 1 հաշվով հաղթանակ տարավ միայն 1995 թվականի սեպտեմբերի 6-ին՝ Մակեդոնիայի դեմ խաղում։

«Եվրո-96»-ից հետո հավաքականը 1996-1997 թվականներին կրկին առաջին անգամ  մասնակցեց 1998 թվականի աշխարհի առաջնության որակավորման փուլին՝ 10 խաղում տանելով 1 հաղթանակ, 5 ոչ-ոքի և կրելով 4 պարտություն։ 1996-1997 թվականներին հավաքականի մարզիչն էր կրկին լեգենդար ֆուտբոլիս Խորեն Հովհաննիսյանը։ Ընդհանուր առմամբ՝ 1992 թվականից մինչ օրս Հայաստանը Եվրոպայի և Աշխարհի առաջնություններին մասնակցել է 10 անգամ, սակայն բոլոր դեպքերում հավաքականը չի կարողացել հաղթահարել որակավորման փուլի արգելը և դուրս գալ եզրափակիչ մրցաշար։

Սակայն սա չի նշանակում, որ ֆուտբոլի ազգային հավաքականը մշտապես գտնվել է չափազանց թույլ մարզավիճակում։ Եթե հետևենք ՖԻՖԱ-ի դասակարգման աղյուսակին, կտեսնենք, որ համաձայն վերջինիս՝ Հայաստանի հավաքականն իր ամենացածր դիրքն ունեցել է 1995 թվականին՝ զբաղեցնելով 159-րդ հորիզոնականը, իսկ ամենաբարձր դիրքը՝ 2014 թվականին (30-րդ հորիզոնական)։ Սա այն պայմաններում, որ ո՛չ 90-ականներին, ո՛չ էլ մինչ օրս Հայաստանի հավաքականըչի հաղթահարել Եվրոպայի և Աշխարհի առաջնությունների որակավորման փուլերը, սակայն ունեցել է նաև տպավորիչ ելույթներ ու հաղթանակներ, ցուցադրել խաղային բարձր մակարդակ։

Հավաքականն իր այսպես ասած լավագույն ժամանակներն էր ապրում 2009-2013 թվականներին, երբ 2014 թվականի աշխարհի առաջնության որակավորման փուլում տպավորիչ հաղթանակներ տարավ Դանիայի, Բուլղարիայի, Չեխիայի ընտրանիների նկատմամբ, ոչ-ոքի արդյունք գրանցեց Իտալիայի դեմ խաղերից մեկում։ Եվ ընդհանրապես, վերջնական արդյունքներից զատ, հավաքականն այս շրջանում ցուցադրում էր դիտարժան ֆուտբոլ, որը բավական մեծ ոգևորություն և սպորտի հանդեպ հետաքրքրությունէր առաջացրել ինչպես երկրպագուների, այնպես էլ մատաղ սերնդի մոտ։

Սակայն վերջին շրջանում, մասնավորապես 2018 թվականի Աշխարհի առաջնության որակավորման փուլում, Հայաստանի հավաքականը մի շարք ծանր պարտություններ կրեց  Դանիայի, Ռումինիայի և Լեհաստանի ընտրանիների դեմ խաղերում։ Հենց այս պարտությունների հետևանքով հրաժարական ներկայացրեց հավաքականի մարզիչ Վարուժան Սուքիասյանը։

Հայաստանի ազգային հավաքականն իր կազմավորումից ի վերունեցել է 17 մարզիչ, որոնցից Վարուժան Սուքիասյանը հավաքականը գլխավորել է երկու անգամ՝ 2000-2001 և  2015- 2016 թվակններին։Հավաքականի ելույթների վիաճակագրությունից արդեն իսկ պարզ է դառնում, թե որ մարզիչներն են հաջողել իրենց աշխատանքում։ Նկատելի է, որ թիմը բավական լավ արդյունքներ է գրանցել Խորեն Հովհաննիսյանի, Միխայ Ստոյկիցայի, Յան Պորտերֆիլդի, Վարդան Մինասյանի գլխավորությամբ։ Հենց վերջինիսքառամյա մարզչական գործունեության արդյունքում էր նաև, որ Հայաստանի ազգային հավաքականը ՖԻՖԱ-ի դասակարգման աղյուսակում ունեցավ իր պատմության մեջ ամենաբարձր տեղը՝ 30-րդ հորիզոնականը։

Վերջին երեք պարտություններից հետո հավաքականը դասակարգման աղյուսակում զիջել էիր դիրքերը և ներկայումս զբաղեցնում է 125-րդ  հորիզոնականը, ինչը, համաձայնենք, որ այնքան էլ տպավորիչ չէ։ Նման պայմաններում ընդամենը օրեր առաջ հրաժարական տվեց հավաքականի մարզիչ Վարուժան Սուքիասյանը։ Մի քանի օր շարունակ հայաստանյան ֆուտբոլասեր հանրությունը սպասում էր հավաքականի նոր մարզչին։ Արդեն հայտնի է, որ Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը մարզելու է Գյումրիի «Շիրակի» և հավաքականի նախկին ֆուտբոլիստ, ներկայումս շվեյցարական «Ցյուրիխի» մարզիչ Արթուր Պետրոսյանը։ Արթուր Պետորոսյանի խաղը հայաստանյան միջին տարիքի ֆուտբոլասերները մինչ օրս ոգևորությամբ են հիշում։ Ժամանակին Պետրոսյանին համեմատում էին անգամ Մարադոնայի հետ։

Պետրոսյանը հավաքականի կազմում անցկացրել է 69 հանդիպում ևդարձել 11 գոլի հեղինակ։  Թե որքանով այս նշանակումը կարող է դուրս բերել հայկական ֆուտբոլը ճգնաժամից, ցույց կտա ժամանակը, իսկ մինչ այդ մնում է հուսալ, որ առաջիկայում կրկին կարող ենք տեսնել դիտարժան ֆուտբոլ մեր հավաքականի մասնակցությամբ։