Հայաստանում կարող է կիրառվել վարկային համաներման միջազգային փորձը. Հրայր Կամենդատյան

Անհուսալի վարկերի ճգնաժամի հաղթահարման միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ տույժ-տուգանքների ներումը և վարկային ամնիստիան լայնորեն կիրառվող գործիքներ են հատկապես այն երկրներում, որտեղ առկա է բնակչության բարձր պարտքային բեռ և սոցիալական լարվածություն։

1. Միջազգային հիմնական մոդելները

Տույժ-տուգանքների և չաշխատող տոկոսների ամբողջական/մասնակի ներում

Փորձը (Վրաստան, Ռումինիա, Արևելյան Եվրոպա). Բանկերը և վարկային կազմակերպությունները հաճախ իրականացնում են ծրագրեր, որտեղ վարկառուին առաջարկվում է վճարել միայն մայր գումարը (կամ մայր գումարի մի մասը), իսկ կուտակված տույժերը, տուգանքները և ապառք տոկոսներն ամբողջությամբ զիջվում են։

Արդյունքը. Բանկերը հետ են ստանում դուրս գրված/անհույս պորտֆելի իրական դրամական միջոցները, իսկ քաղաքացիներն ազատվում են անվերջ աճող պարտքերից։

Պետական-բանկային համատեղ ծրագրեր (Պետական աջակցությամբ ամնիստիա)

Վրաստանի փորձը (2018 թ.). Պետության և մասնավոր հիմնադրամի/բանկերի համագործակցությամբ ավելի քան 600,000 քաղաքացու (չաշխատող սպառողական վարկեր ունեցողների) պարտքերը զրոյացվեցին։

Ծրագիրը թիրախավորել էր մինչև 2,000 լարի (մոտ 700 USD) փոքր անապահով պարտքերը, որոնք ժամկետանց էին 1 տարուց ավելի։

Արդյունքը. Հարյուր հազարավոր քաղաքացիներ դուրս եկան «սև ցուցակներից» և վերադարձան օրինական աշխատաշուկա ու բանկային համակարգ։

Ֆիզիկական անձանց սնանկության պարզեցված (արտադատական) մոդել

Գերմանիայի, ԱՄՆ-ի և ՌԴ-ի փորձը. Փոքր անապահով պարտքեր ունեցող քաղաքացիների համար գործում է անվճար կամ էժան արտադատական սնանկացման մեխանիզմ։ Եթե քաղաքացին չունի գույք և եկամուտ, որոշակի ժամկետ լրանալուց հետո (օրինակ՝ 1–3 տարի) պարտքերը օրենքի ուժով չեղարկվում են։

2. Կիրառելիությունը Հայաստանում և առաջնահերթ քայլերը

Հայաստանի իրականությունում 420,000 անհուսալի վարկառուների խնդիրը լուծելու համար ամենաարդյունավետն է երկաստիճան համակարգված մոտեցումը․

Օրենսդրական և հարկային խրախուսում բանկերին/ՎԿ-ներին

Անհրաժեշտ է հարկային արտոնություններ սահմանել այն ֆինանսական կազմակերպությունների համար, որոնք ներում են անհուսալի վարկառուների տույժերը, տուգանքներն ու ապառքները (որպեսզի ներված գումարը չդիտվի որպես բանկի հարկվող եկամուտ կամ լրացուցիչ պարտավորություն)։

Տույժ-տուգանքների զրոյացում և մայր գումարի մարման ճկուն ժամանակացույց

Սպառողական և գյուղատնտեսական փոքր ու միջին վարկերի (մինչև 1.5–2 մլն դրամ) համար կիրառել տույժերի/տուգանքների 100% ներում՝ պայմանով, որ վարկառուն ստանձնում է մայր գումարի մարումը 36–60 ամիսների ընթացքում՝ առանց լրացուցիչ տոկոսների։

Վարկային պատմության («սև ցուցակների») մաքրում

Ամնիստիայի ենթարկված կամ պարտավորությունները վերանայված կարգով մարած քաղաքացիների վարկային ռեգիստրի (ԱՔՌԱ) պատմությունը պետք է թարմացվի/վերականգնվի, որպեսզի նրանք կարողանան դուրս գալ ստվերային տնտեսությունից։