Քաղաքական վերակազմավորումներ և ընդդիմադիր ցուցանիշներ. 2026 թ. ընտրությունների թվային պատկերը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հայաստանի քաղաքական դաշտում ընտրական գործընթացներից հետո սովորաբար ծավալվում է թվային տվյալների և քաղաքական տեքստերի վերլուծության ակտիվ փուլ, որտեղ կողմերը փորձում են հիմնավորել իրենց հաջողությունները կամ արձանագրել ընտրազանգվածի վարքագծի փոփոխությունները։

Ընտրություններում արձանագրված արդյունքների համեմատական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ 2021 թվականի արտահերթ ընտրությունների համեմատ 2026-ին գրանցվել է ընդդիմադիր ընտրազանգվածի ակտիվության և քվեների քանակական էական աճ։ Եթե 2021 թվականին ընդդիմադիր հիմնական ուժերը (մասնավորապես՝ «Հայաստան» և «Պատիվ ունեմ» դաշինքները) միասին ստացել էին շուրջ 330000 քվե, ապա 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում առաջատար դիրքերում հայտնված ընդդիմադիր 4 ուժերի գումարային քվեներն էապես ավելացել են՝ մոտենալով ցուցանիշի կրկնապատկմանը։

Այս օրինաչափությանն ու ընտրական թվային տվյալներին վերջերս անդրադարձել է նաև Ազգային ժողովի «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցության ղեկավար Նարեկ Կարապետյանը։ Իր հրապարակային գրառման մեջ նա ֆիքսել է այն թեզը, որ 2026 թվականի ընտրություններին ընդդիմադիր 4 ուժերը միասին ստացել են շուրջ 80 %-ով ավելի շատ ձայն, քան 2021-ին՝ ընդգծելով, որ ընդդիմադիր ընտրազանգվածն ընդհանուր առմամբ գրեթե կրկնապատկել է իր տված քվեները։

Միջազգային քաղաքագիտական փորձն ու ընտրական համակարգերի ուսումնասիրությունը ցույց են տալիս, որ երկարատև իշխանավարումից հետո հանրության մեջ հաճախ տեղի է ունենում ընտրողների հոգնածության և բողոքական քվեարկության (protest voting) ավելացում։ Հայաստանյան ներկայիս համատեքստում ընդդիմադիր քվեների նման աճը պայմանավորված է մի քանի առանցքային գործոնով։ Նախ՝ ընտրություններին մասնակցության ցուցանիշի աճը բերեց լրացուցիչ «լռող մեծամասնության» ներգրավմանը, որի ընտրական վարքագիծն այս անգամ հիմնականում ուղղվեց ընդդիմադիր ճամբար։ Բացի այդ, 4 տարբեր ընդդիմադիր ուժերի առկայությունը թույլ տվեց ընդգրկել ու կոնսոլիդացնել ընտրողների լայն սպեկտրը։ Նմանատիպ դինամիկա տարբեր տարիներին նկատվել է նաև միջազգային պրակտիկայում. օրինակ՝ Լեհաստանում (2023 թ.) կամ Թուրքիայում (2024 թ.), երբ ընդդիմադիր բազմազանությունը, առանձին հանդես գալով հանդերձ, ապահովեց ընդհանուր քվեների զգալի աճ։

Ամփոփելով՝ կարելի է արձանագրել, որ չնայած իշխող ուժին հաջողվեց պահպանել առաջատարի դիրքը, ընդդիմության գումարային քվեների 80 % աճը ցույց է տալիս խորհրդարանական աշխարհագրության լուրջ փոփոխություն։ Սա նշանակում է, որ նոր ձևավորվող Ազգային ժողովում ընդդիմությունն ունենալու է ավելի լայն մանդատ և քաղաքական կշիռ, ինչն էապես մեծացնում է պառլամենտական զսպումների և հակակշիռների մեխանիզմների արդյունավետությունը։

Ամենևին պետք չէ տրվել ապոկալիպտիկ կամ հուսահատական տրամադրություններին, թե իբր այս ընտրական ցիկլով քաղաքական պայքարն ավարտվեց։ Ընդհակառակը՝ քվեների նման զգալի աճն արձանագրում է հասարակական տրամադրությունների խորքային փոփոխություն և ձևավորում է որակապես նոր քաղաքական իրողություն։ Առաջիկա փուլում, հետևողական ու համակարգված աշխատանքի, ինչպես նաև ընդդիմադիր լայն կոնսոլիդացիայի ապահովման դեպքում, քաղաքական գործընթացները կարող են ստանալ բոլորովին այլ դինամիկա՝ դառնալով իշխանափոխության հասնելու իրական և հիմնավոր նախադրյալ:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում