2014թ ՀՀ-ում մոտ 10.000 դոնորից իրականացվել է մոտ 14.000 արյունատվություն

Օրերս համացանցում ակտիվ քննարկման թեմա էին դարձել այն լուրերը, որ Հայաստանում արյունատվության խիստ պակաս է նկատվում, եւ որ տարեկան 60000 լիտր արյունատվություն է պահանջվում ՀՀ-ում փոխներարկման խնդիրները լուծելու համար, մինչդեռ առկա է ընդամենը 10000 լիտր:

Այս եւ կարեւոր այլ հարցերի շուրջ Orer.am-ը զրուցեց Արյան փոխներարկման ինստիտուտի տնօրեն Սմբատ Դաղբաշյանի հետ:

-Պարոն Ղադբաշյան, ներկայացրեք խնդրում եմ, թե ինչպես են կանոնակարգվում Հայաստանում արյան ծառայության աշխատանքները:

-ՀՀ-ում արյան, դրա բաղադրամասերի շրջանառության, դոնորության եւ ցուցաբերվող փոխներարկումային բժշկական օգնության որակի եւ անվտանգության հետ կապված հարաբերությունները կարգավորվում են “Մարդու արյան եւ դրա բաղադրամասերի դոնորության եւ փոխներարկումային բժշկական օգնության մասին” 15.11.2011թ. ընդունված օրենքով և դրանից բխող ենթաօրենսդրական ակտերով՝ կառավարության որոշումներով և առողջապահության նախարարի հրամաններով: Մինչ օրս հաստատված են կառավարության 4 որոշում և առողջապահության նախարարի 7 հրաման:
Ընդունված ենթաօրենսդրական ակտերը Հայաստանում մարդու արյան դոնորության և փոխներարկումային բժշկական օգնության գործառույթների կազմակերպման իրավական հիմքեր ստեղծեցին:

-Հայաստանում ինչպե՞ս է կազմակերպվում դոնորությունը:

-Ըստ 2014թ տվյալների ՀՀ-ում մոտ 10.000 դոնորից իրականացվել է մոտ 14.000 արյունատվություն, որոնցից 8.3 %-ը եղել անհատույց դոնորներ, 45.1%-ը՝ հիվանդի հարազատներ և 46.6%-ը՝ փոխհատուցվող դոնորներ:

Աշխարհի զարգացած երկրներում դոնորների 100%-ը կամավոր անհատույց են: Ըստ ԱՀԿ-ի տվյալների՝ երկրի բնակչության 2-5% պետք է լինի արյան դոնոր, որպեսզի երկիրն ամբողջովին ապահովված լինի արյան բաղադրամասերով և պատրաստուկներով /պատրաստուկների արտադրության համար օգտագործվում է հավաքագրված արյան կիսից ավելին/: Այս ցուցանիշներին հասնելու համար դեռ շատ անելիքներ ունենք:

Հայաստանում դոնոր լինելու մշակույթը դեռ զարգացման կարիք ունի: Պետք է նշել, որ դոնոր լինել ցանկացողների թիվը անհամեմատ ավելի շատ է, բայց, ցավոք, ոչ բոլորն են կարող արյուն հանձնել, քանի որ դոնորության հիմնական սկզբունքն է առաջին հերթին վնաս չհասցնել դոնորի առողջությանը: Կան արյունատվության հստակ հակացուցումներ: Բոլոր դիմողները պարտադիր անցնում են հարցազրույց և բժշկական հետազոտում, և
միայն արյունատվության հակացուցումների բացակայության դեպքում, թույլատրվում է արյունատվությունը:

Մեր առօրյա աշխատանքներում մեզ սատարում են մի շարք կազմակերպություններ: Վերջին տարիներին տարբեր երիտասարդական կազմակերպությունների և կառույցների անդամների կողմից ակտիվություն է նկատվում, պարբերաբար կազմակերպվում են անհատույց արյունատվության ակցիաներ, որոնց շրջանակներում տարբեր բնագավառների շատ հայտնի մարդիկ հակացուցումների բացակայության դեպքում, գալիս են և իրականացնում այդ մարդասիրական քայլը՝ օրինակ ծառայելով ուրիշներին: Դրանց թվում են քաղաքական գործիչներ, բուհերի ռեկտորներ, ոստիկանության աշխատակիցներ, հասարակական կազմակերպությունների անդամներ, շոու բիզնեսի ներկայացուցիչներ, դեսպանատան աշխատակիցներ:

Այդ ակցիաների շրջանակներում հավաքագրված արյունը Արյունաբանական կենտրոնի տնօրենի հրամանով անհատույց տրամադրվում է չարորակ նորագոյացություններով տառապող երեխաներին, որոնք իրենց բուժումն են ստանում ոչ միայն Արյունաբանական կենտրոնում, այլև Ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնում և «Մուրացան» համալսարանական կլինիկայում: 2013թ. Արյունաբանական կենտրոնի կողմից անհատույց հիվանդներին տրամադրվել է 678 պարկ արյան բաղադրամաս, 2014թ.՝ 773 պարկ, 2015թ. 5 ամիսների ընթացքում արդեն տրամադրվել է մոտ 240 պարկ արյան բաղադրամաս:
Ներկայումս աշխատանքներ են տարվում արյան դոնորների ռեեստրի ստեղծման ուղղությամբ, որը թույլ կտա Արյան ծառայության ստորաբաժանումներին և փոխներարկում իրականացնող կազմակերպություններին մշտապես տեղեկացված լինել ՀՀ-ում առկա փոխներարկման համար պիտանի արյան բաղադրամասերի մասին և անհրաժեշտության դեպքում դրանք օպերատիվ կերպով ձեռքբերել: Արյան ռեեստրը թույլ կտա ավելի օպտիմալ օգտագործել հանրապետության արյան պաշարները, ինչի շնորհիվ կնվազի արյան բաղադրամասերի խոտանը ժամկետը լրանալու պատճառով, թույլ կտա բարձրացնել արյան վարակային
անվտանգությունը, ինչպես նաև կնպաստի վարակակիրների վաղ հայտնաբերմանը և անհրաժեշտ միջոցառումների իրականացմանը:

-Իսկ ինչպե՞ս է հիվանդին տրամադրվում արյան բաղադարմաս, կա արյան խիստ պակաս:

-Հիվանդը անհատույց ստանում է արյուն իր հարազատների և մերձավորների հանձնած արյան դիմաց: Բոլոր ծախսերը կապված այդ արյան հետազոտման, հավաքագրման, վերամշակման և այլնի հետ հոգում է պետությունը: Իսկ եթե հարազատները արյուն հանձնել չեն ցանկանում, ապա նրանք վճարում են դոնորների փոխհատուցման գումարը: Այն դեպքերում, երբ հիվանդը չունի հարազատներ, օրինակ մանկատներից, ծերանոցներից ընդունված հիվանդները, այն հիվանդները, որոնք ունեն ժառանգական հիվանդություններ և մշտապես փոխներարկման կարիք ունեն, այդպիսի հիվանդներին արյան բաղադրամասերը տրամադրվում են անվճար անհատույց դոնորներից հավաքագրված արյան հաշվին: 2013թ. Արյունաբանական կենտրոնի կողմից անհատույց հիվանդներին տրամադրվել է 678 պարկ արյան բաղադրամաս, 2014թ.՝ 773 պարկ, 2015թ. 5 ամիսների ընթացքում արդեն տրամադրվել է մոտ 240 պարկ արյան բաղադրամաս:

Նշենք, որ Հայաստանում գրանցված չէ ոչ մի դեպք, երբ հիվանդը մահանա արյան բացակայության պատճառով:

Զրույցը` Սոսե Չանդոյանի