Դիվանագիտությունը, դա պալմաների տակ կոկտեյլները չեն

Հայոց Տունը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է.

Կարդալով հայտնի լրագրող Արամ Աբրահամյանի «Քննադատել դիվանգետին» հոդվածը` ակամայից զարմանքը պատեց ինձ, քանզի նման տրամաչափի լրագրողից և մտավորականից (ում հանդեպ, իրոք, մեծ հարգանք եմ տածում) դժվար էր սպասել նման հապճեպ և ոչ խորքային գնահատականներ:

Ա. Աբրահամյանը հայտնում է կարծիք, որ կոռեկտ չէ ՀՀ արտգործնախարարի այն համեմատությունը որ դիվանագետը նման է զինվորի: Ըստ իս, դա շատ ճիշտ բնորոշում է, քանի որ եթե զինվորը ներսում է պաշտպանում երկրի շահերը, ապա դիվանագետն էլ արտասահմանում է այդ նույն գործունեությունը ծավալում: Եվ պատմությունը ապացուցել է, որ եթե չլինեին դիվանագետների համառ ու հսկայածավալ ջանքերը, ապա երկիր մոլորակը մեկ անգամ չէ, որ պայթեցված կլիներ, և այդ պահին չէին օգնի ոչ միլիոնավոր զինվորները, ոչ էլ այլ մասնագիտության տեր մարդիկ (հիշե՛նք, թեկուզ, Սառը պատերազմի տարիներին եղած Բեռլինյան և Կարիբյան ճգնաժամերը, որոնք աշխարհը կանգնեցրել էին միջուկային պատերազմի շեմին, և միայն ճկուն դիվանագիտությունը փրկեց մեզ այդ սոսկալի արհավիրքից):

Հոդվածագիրը նշում է նաև, որ դիվանագետը իր կյանքը վտանգի չի ենթարկում: Այս տողերը կարդալուց հետո` ինձ մնում է միայն ասել, որ «դիվանագետ» մասնագիտության վերաբերյալ փոքր-ինչ սխալ պատկերացում եմ նկատում այս ամենում: Դիվանագիտության իրական լրջությունն հասկանալու համար անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել նրա խորքային կողմերին, այլ ոչ թե արտաքին շղարշին: Այո՛, շատերին կարող է թվալ, որ դիվանագետի գործունեության մեծ մասը կարող են զբաղեցնել ճոխ ընդունելությունները` համադամ ուտեստներով և թանկարժեք խմիչքներով համեմված: Բայց նմանօրինակ մոտեցումները, պարզապես սին մտայնություններ են, ոչինչ ավելին: Ինչպես վերոնշյալ, այնպես էլ հիմա կխոսեմ պատմական փաստերով, որոնք, ինձ թվում է, թույլ կտան այդպիսի սին մոտեցումներ ունեցող մարդկանց, փոխել իրենց կարծիքը:

Պատմությանը հայտնի են հազարավոր օրինակներ, երբ դիվանագետները, իրենց բուն պարտականությունները կատարելու ժամանակ, զոհել են ամենաթանկը` իրենց կյանքը:
Հնագույն ժամանակներից սկսած` հաճախ են եղել դեպքեր, երբ ինչ-որ առաքելությամբ այլ երկիր մեկնած դիվանագետը, սպանվում էր, և այդ դեպքն էլ հաճախ դառնում էր պատերազմների շարժառիթ: Հիշե՛նք, թեկուզ Պարսկաստանի դեսպանի սպանությունը Սպարտայում, որը բերեց անդառնալի հետևանքներով պատերազմի:

Մեկ այլ օրինակ. 19-րդ դարում, ռուս հայտնի գրող, դրամատուրգ և դիվանագետ Ա. Գրիբոյեդովը, երբ ռուսական պատվիրակություն կազմում ժամանել էր Պարսկաստան, մասնակցելու Թուրքմենչայի պայմանագրի ստորագրմանը, այդ ժամանակ Թավրիզում գազազած ամբոխը հարձակվեց ռուսական դեսպանատան վրա, և սպանեց գրեթե բոլորին, ովքեր այնտեղ էին գտնվում, այդ թվում մեծ դրամատուրգին:

Կարող ենք հիշել նաև Իրանում «Իսլամական հեղափոխությունից» հետո, գրեթե 2 տարի գերի մնացած ամերիկացի դիվանագետերին: Կամ, ասենք մերօրյա դեպքերը` 2007 թվականին Իրաքում ռուս դիվանագետների սպանությունը, 2012 Բենգազիում (Լիբիա) ԱՄՆ դեսպանի սպանությունը: Ամենաթարմ դեպքը` դա Իրանում Սաուդյան Արաբիայի դեսպանատան հրկիզումն էր:

Այս դեպքերը ցույց են տալիս դիվանագետի աշխատանքի վտանգավորության ամբողջ աստիճանը:
Հայկական դիվանագիտական կորպուսում ևս` բազմաթիվ են օրինակները, որոնք ցույց կտան հայ դիվանագետների «բարեկեցությունը» արտասահմանում (ըստ հոդվածագրի` ՀՀ դեսպանները բարեկեցիկ կյանք են վարում արտասահմանում):

Օրինակներից ամենավառը` Սիրիայում գործող մեր դիվանագիտական ներկայացուցչություններն են: Հալեպում գտնվող մեր հյուպատոսությունը` միակ գործող օտարերկյա ներկայացուցչությունն է այդ քաղաքում, և այնտեղ օրնիբուն աշխատող հայ դիվանագետները ամեն-ամեն օր իրենց կյանքը վտանգի են ենթարկում: Հալեպի այսօրվա կադրերը տեսած ցանկացած ոք` վստահ եմ, գլուխ կխոնարհի այնտեղ աշխատող հայ դիվանագետների առջև: Կամ Դամասկոսում, Բեյրութում, Բաղդադում գործող մեր դեսպանությունները, որտեղ ահաբեկչության ամենօրյա վտանգն է կախված: Քչերին է հայտնի, որ 2003 թվականին Իրաքում ծայր առած պատերազմի ժամանակ, երբ էվակուացվում էր դիվանագիտական արխիվը, այդ գործողության ժամանակ հայ դիվանագետ զոհվեց: Կամ այդքան բարեկեցիկ եվրոպական երկրներում, որտեղ շատ դեպքերում դեսպան +1 ձևաչափով են աշխատում (այսինքն դեսպան, և նրա հետ մեկտեղ նաև մեկ այլ դիվանագետ): Եվ շատ դեպքերում, նրանք հարկադրված են լինում գիշեր-ցերեկ աշխատել, որպեսզի 2 հոգով լուծեն տվյալ երկրում` Հայաստանի արտաքին քաղաքականության առջև ծառացած խնդիրներն ու մարտահրավերները:
Եվ, ի վերջո, ամփոփելով այս ամենը, պետք է նշեմ, որ դիվանագետները մեր զինվորներն են արտաքին ճակատում, և ինչպես վերջերս ասաց արտգործնախարար Նալբանդյանը, անթույլատրելի է նրանց վրա քարեր նետելը:

Հ.Գ. Ա. Աբրահմյանը ևս իր հոդվածում մեջբերում է այն խոսքը, որ արտգործնախարարը, իբրև թե, ասել է, որ դիվանագետներին չպետք է քննադատել (այդպիսի բան չի ասվել): Ո՛չ, ինչպես ամեն մասնագիտության մեջ, դիվանագիտության մեջ ևս առողջ քննադատությունը անհրաժեշտ պայման է, քանզի դա հաջողության գրավականներից և գործուն ազդակներից մեկն է: Բայց այ «քար նետելը», դա արդեն ամթույլատրելի երևույթ է, որը կարող է մեծ հարված հասցնել, ինչպես մեր դիվանագիտությանը, այնպես էլ մեր հայրենիքին: Եվ հետայսու, հուսով եմ, շատ «քար նետողներ» կհասկանան իրենց սխալը և չեն կատարի մեր թշնամիների «5-րդ շարասյան» դերը: