Ինչու է շտապում Ալիեւը․ մի քանի վարկած

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

ԱԺ «Պատիվ ունեմ» խմբակցության քարտուղար Տիգրան Աբրահամյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրառում էր արել՝ անդրադառնալով Հայաստանն Արցախին կապող միջանցքում Ադրբեջանի կողմից հսկիչ անցագրային կետ տեղակայելու հարցին։ «Այն հատվածում` կամրջի վրա, որտեղ Ադրբեջանը մեծ նախապատրաստական աշխատանք էր նախաձեռնել, աշխատանքներն ընթանում են դադարներով, բավականին դանդաղ: Ռուս խաղաղապահները փորձում են կանխել աշխատանքները, քանի որ ՌԴ-ի հետ քաղաքական բանակցությունները դեռ արդյունք չեն տվել, իսկ ՌԴ ԱԳ նախարարը դեռ մեկ ամիս առաջ հավաստիացրել էր, որ ադրբեջանական անցակետ չի լինելու: Այդ ժամանակ խոսք էր գնում միայն ռենտգեն սարքի տեղադրման մասին, որով միայն բեռնատարներն էին ստուգվելու, սակայն Ադրբեջանը խառնել է խաղաքարտերը եւ փորձում է արագացնել գործընթացները, սակայն չսահմանափակվելով միայն ռենտգեն սարքի տեղակայմամբ: Կհաջողվի՞ ՌԴ-ին՝ Ադրբեջանին հետ կանգնեցնել նոր արկածախնդրությունից եւ նրան վերադարձնել եռակողմ փաստաթղթի դաշտ, դժվար է ասել, սակայն, մի շարք հանգամանքներով պայմանավորված, Ադրբեջանն ակնհայտ շտապում է: Մյուս կողմից` անցակետի տեղակայման աշխատանքի հիմնական մասն Ադրբեջանն ավարտել է, եւ մեծ է ռիսկը, որ կփորձի այն գործարկել»,- գրել է նա:

Ընդհանուր առմամբ, համաձայնելով արտահայտված տեսակետի հետ, առավել հետաքրքիր է մեկ այլ հարց․ ինչո՞ւ է Ադրբեջանն այդքան շտապում։ Սա հարց է, որը բազմաթիվ հարթություններով դիտարկելիս կարող է ունենալ մի քանի պատասխան։ Նախ, ադրբեջանական կողմի շտապողականությունը կարելի է բացատրել զուտ ներադրբեջանական իրողություններով։ Մեծ հաշվով՝ 44-օրյա պատերազմից հետո Ադրբեջանի բարձրագույն ղեկավարությունն իր ժողովրդին սկսեց կերակրել հաղթանակի «պտուղներով»՝ ադրբեջանական հասարակության մեջ առաջացնելով բավական բուռն «հաղթանակի էյֆորիա» ու դրանով նաեւ փորձելով թոթափել «պարտվածի բարդույթը», որը վերջինս կրել էր 1995-2020 թվականներին։ Էյֆորիան այժմ մարում է, եւ Ադրբեջանում շատերն արդեն սկսում են հարցնել, թե բացի տարածքներից, որոնք անցել են Ադրբեջանի հսկողության ներքո, եւ որտեղ դեռեւս մարդիկ չեն ապրում, էլ ի՞նչ արդյունքներ է արձանագրել 44-օրյա պատերազմը, որը Բաքվում անվանում են ոչ այլ կերպ, քան «ադրբեջանական հայրենական պատերազմ»։

Ու այստեղ ադրբեջանական վարչակարգը մեծ բան չունի առաջարկելու։ Հատկապես որ Բաքվի համար, ի սկզբանե էլ դա հասկանալի էր, տարածքներից ոչ պակաս կարեւոր էր Իրանը շրջանցող ճանապարհ ունենալը դեպի Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետություն։ Այդ ճանապարհը հատկապես հիմա է մեծ ակտուալություն եւ կարեւորություն ձեռք բերում, երբ հաշվի ենք առնում ադրբեջանա-իրանական հարաբերություններում նկատվող լարումը։ Ադրբեջանա-իրանական հարաբերությունների ներկայիս լարված վիճակը կարող է լինել Բաքվի շտապողականության հաջորդ պատճառը։ Իհարկե, քիչ հավանական է, որ Բաքուն գնա Թեհրանի հետ պատերազմելու, սակայն, ամեն դեպքում, ոչինչ բացառել հնարավոր չէ ներկայիս խառը ժամանակներում, հատկապես որ, որքան հասկանալի է, 44-օրյա պատերազմում իր, այսպես ասած, «հաղթանակի գինը» Բաքուն դեռ ամբողջությամբ չի վճարել։

Մեկ այլ պատճառ կարող են լինել աշխարհաքաղաքական ընդհանուր միջավայրի վատացումը, ռուս-ուկրաինական պատերազմում հնարավոր զարգացումները, Թուրքիայում տեղի ունենալիք ընտրությունները եւ թուրքական ներկայիս ընդդիմության՝ հնարավոր իշխանություն դառնալը։ Սրանք էլ պակաս կարեւոր գործոններ չեն կարող լինել։ Ի վերջո, եթե Ռուսաստանը, օրինակ, ավարտին հասցնի Բախմուտի գրավումը, այն կկապիտալիզացնի նաեւ քաղաքական եւ հոգեբանական առումներով ու գործի դնելով իր քարոզչական-մեդիա ռեսուրսները, կարող է զգալի փոփոխությունների բերել ռուս-ուկրաինական կամ Ռուսաստան-Արեւմուտք առճակատման դաշտում։ Սա կարող է դրդել, որպեսզի կողմերը՝ Ռուսաստանն ու Արեւմուտքը, սկսեն պայմանավորվել, իսկ դա արդեն կնշանակի, որ Ռուսաստանն ինչ-որ իմաստով հասնելու է իր նպատակներից գոնե մի քանիսին ու դա արդեն հաղթանակ համարելով, Հարավային Կովկասում կարող է զգալիորեն խստացնել իր կեցվածքը։ Թուրքիայում էլ եթե իշխանության գան ներկայիս ընդդիմադիրները, որոնք ավելի շատ կապված են Արեւմուտքի հետ, հնարավոր է, որ Ադրբեջանն այլեւս նույն ծավալով ու մասշտաբով չունենա թուրքական աջակցություն, ինչը որ ունի այսօր։ Այս բոլորը՝ առանձին-առանձին կամ միասնաբար, ինչ կոմբինացիայով էլ որ դիտարկենք, կարող են ռեալ պատճառ լինել, որպեսզի Ալիեւը շտապի՝ ինչ-որ բաներ կորզելու ռուս-ուկրաինական պատերազմից։ Իսկ վերջնականապես հաղթելու համար նա, ըստ էության, չափազանց թանկ գին է վճարում։