Կլինիկական մահ տեսածների «հուշերից»

Եթե Թումանյանին միայն տասնվեց դեպքերը բավական էին կլինիկական մահերի մասին գրելու համար, ապա Ռայմոնդ Մոուդին հետազոտել է 150 հիվանդի, ովքեր կամ կլինիկական մահ են վերապրել կամ մոտ են եղել մահվանը: Մոուդին նկատել է, որ այս մարդկանց հաղորդագրությունները շատ նման են եղել միմյանց՝ թռիչք մութ թունելով, հանդիպում վառ լույսի հետ, անցած ողջ կյանքի համայնապատկեր, հոգևոր արարածի, մահացած հարազատների հետ հանդիպում, ինչպես նաև աստվածային էակի հետ հանդիպում և եզակի գիտելիքի ձեռքբերում:

28 տարեկանում կլինիկական մահ ապրած, «Կյաքի եւ մահվան շփման եզրագիծն ու մարդկային գիտակցությունը» գրքի հեղինակ բժիշկ-անեսթեզիոլոգ Արթուր Հակոբյանը մի քանի հաղորդումներում, անգամ վավերագրական ֆիլմում, պատմում է, թե ինչպես նա սև թունելով հասավ լուսավոր այն տարածությունը, որը տեսնում են կլինիկական մահ ապրած գրեթե բոլոր մարդիկ:

«Մոտենալով լույսին, հոգին մխրճվում է նրա մեջ, միանգամից տագնապի զգացողությունը վերանում է», ասում է բժիշկը:

Այնտեղ պարոն Հակոբյանը ,զգալով լուսավոր մի էակի ներկայություն, նրա հետ վերապրել է իր կյանքի բոլոր դրվագները, պահեր, մանրամասներ, որոնք գուցե մոռացվել են, և ահա, դրանք աչքի առաջ են:

«Դու վերապրում ես քո բոլոր սխալ քայլերն ու անգամ մտքերը և մի ամոթի զգացողության մեջ ես ընկնում», պատմում է պարոն Հակոբյանը:

Սրանից հետո նա հանդիպել է իր մահացած բարեկամին՝ Սերյոժային: «Հետո,- ասում է,- տեղի է ունենում հանդիպումը լույսի աղբյուրի հետ՝ աստվածային Քրիստոսի։ Մարդու լեզուն ի վիճակի չէ նկարագրել այդ»:

Սերյոժայի խնդրանքով Քրիստոսը հետ է ուղարկել Արթուր Հակոբյանին, և նա կիսվել է այս պատմություններով:

Ես և իմ ցանկացած ընթերցողը նույնպես լիարժեք իրավունք ունի չհավատալու նրան: Իսկ ո՞վ ասաց, որ բժիշկները միշտ ճիշտ են, այն էլ այսօր, երբ բժշկական համալսարանի համար դիպլոմայիններ ու կուրսայիններ գրողները շատ հեշտությամբ կարող են տաս հազարանոց կուրսայինը քսան հազարով վաճառել:

Տիկին Մարինան կլինիկական մահ է ունեցել ծննդաբերության ժամանակ:

-Եվ ի՞նչ եք հիշում, տիկին Մարինա:

-Չնայած, որ այն տևեց մի քանի վայրկյան, ինձ շատ երկար թվաց այդ ժամանակը, ես սլանում էի մի սև թունելով այնպիսի արագությամբ, որից մարդու սիրտը կկանգի, հետո բախվեցի աչք ծակող սպիտակ լույսի հետ ու արթնացա: Դրանից հետո մեկընդմեջ ձեռքերս էնպես են տաքանում, որ աղջիկս կողքիս նստած զգում է էդ տաքությունը: Մի անգամ էլ գլխացավ ուներ, ասաց` ձեռքերս դնեմ գլխին: Պատկերացրու, որ ցավն անցավ: Գուցե ներշնչանքից էր, կամ պատահականություն, բայց էդպես հաճախ է լինում:
Լավ, իսկ ի՞նչ է ասում եկեղեցին: Ի՞նչ է մահը, կլինիկական մահը:

Ջրվեժի եկեղեցու հոգևոր հովիվ Տեր-Կյուրեղ քահանա Տալյանն ասում է.
-Այն մարդու համար, ով անհաղորդ է եկեղեցուն, Քրիստոսին, հավատին, մահը սարսափելի մի բան է, վախճան է, անէություն, որը չի կարող մարդուն չսարսափեցնել: Քրիստոնյայի համար մահը այլ երանգ ու բնույթ ունի, նա վախենում է ուրիշ բանից, վախենում է, թե արդյոք հասցրե՞լ է Աստծո հետ հաշտվել, հասցրե՞լ է ապաշխարհել իր մեղքերի համար, մեղա գալ, ներում խնդրել, հասցրե՞լ է հաշտվել իր թշնամիների հետ: Կան շատ անհավատ մարդիկ, ովքեր կլինիկական մահ ապրելուց հետո քրիստոնյա են դարձել, ու շրջադարձորեն փոխվել է իրենց կյանքը:

Բայց մենք ապրում ենք, և մեր հավատը, ցանկացած ականատեսի, կլինիկական մահ ապրած մարդու, եկեղեցականի խոսքը, որքան էլ համոզիչ ու իսկական լինեն, որքան էլ, որ մենք հավատում ենք դրան, մեր գիտակցությունը պատրաստ չէ հասկանալու, ընկալելու, ըմբռնելու, որ մեզ էլ` ինձ, քեզ, նրան սպասում է մահը, որովհետև մենք միշտ էլ վախեցել ենք էնտեղ հայտնվելուց:

Ջոնաթան Լիվինգսթոնի ռեկորդների հեղինակ Ռիչարդ Բախն ապրել է կլինիկական մահ ու վայելել է այն: Ասում է` «վերադառնալ չէի ուզում»:

Բախը երևի հանգիստ է ապրում, գիտի, որ էնտեղ էլ լավ է (դեռ ավելի լավ, քան էստեղ): Իսկ մենք, ինչքան էլ սիրենք Բախին, մահը պատկերացնելու համար միայն իրեն հավատալով, չենք կարող բավարարվել: Մահը հասկանալու համար միայն մեռնել է պետք:

Արուս Տիգրանյան