Տնտեսագետն Ադրբեջանում հիպերինֆլյացիա է կանխատեսում. հարցազրույց

Ադրբեջանի իշխանությունների վարած քաղաքականության հետևանքով մեկ տարվա ընթացքում 15 միլիարդանոց գովերգված, փառաբանված Կենտրոնական բանկի պահուստները 9 միլիարդով կրճատվեցին: «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում այս մասին նշեց տնտեսագետ Հակոբ Սաֆարյանն` անդրադառնալով վերջին շրջանում Ադրբեջանում տեղի ունեցող տնտեսական զարգացումներին:

-Պարոն Սաֆարյան, ադրբեջանական մանաթի նման անկման պատճառն արդյո՞ք միայն միջազգային շուկայում նավթի գների անկումն է: Եթե դիտարկում ենք տարածաշրջանային նավթ արտահանող երկրներին, տեսնում ենք, որ այդ աստիճան ազգային արժույթի անկում չի արձանագրվել, ինչպես Ադրբեջանում: Այստեղ դուք ադրբեջանական իշխանությունների բացթողում տեսնո՞ւմ եք:

-Նախ, գործոններից կարևորն, իհարկե, նավթի գների անկումն է: Մոտ 3 անգամ անկում է արձանագրվել: Մյուս գործոնը վերջին երկու տարիներին Ուկրաինայում և Ռուսաստանում առկա տնտեսական բացասական գործընացներն են, որոնք բացասական ազդեցություն ունեցան տարածաշրջանի այլ պետությունների վրա, այդ թվում` Հայաստանի, ինչպես նաև Ադրբեջանի վրա: Պարզապես Ադրբեջանի քաղաքական իշխանությունը մեկ տարվա ընթացքում համառորեն փորձում էր ադրբեջանական մանաթի կուրսը պահել հաստատուն` հույս ունենալով, որ իրավիճակը կփոխվի և նավթի գները կբարձրանան, Ռուսաստանի տնտեսական վի ճակն էլ կբարելավվի: Հետևաբար, կարիք էլ չի լինի մանաթի նոր արժեզրկման: Դրա համար, նախորդ տարվա փետրվարի 21-ից, երբ առաջին անգամ տեղի ունեցավ արժեզրկում 34 տոկոսի չափով, դրանից հետո, մինչև դեկտեմբեր, 10-11 ամիս ադրբեջանական իշխանությունը սպասման մեջ էր: Կար շատ կարևոր հանգամանք ևս: Աշնանը խորհրդարանական ընտրություններն էին և ամեն կերպ իշխանությունը փորձում էր արժույթի արժեզրկման անխուսափելիութունը թողնել ընտրություններից հետո: Պատկերացնենք, այս վիճակը լիներ ընտրություններից առաջ, բնականաբար, իշխանությունների համար բարենպաստ չէր լինի: Վստա հաբար ասեմ` Ադրբեջանի իշխանությունները դեռ հունիս-հուլիս ամիսներին տեղյակ էին, որ աժեզրկումն անխուսափելի է, որովհետև արհեստականորեն հնարավոր չէր կուրսը պահել: Յուրաքանչյուր ամիս ադրբեջանական մանաթի կուրսը պահելը Կենտրոնական բանկի պահուստների վրա արժենում էր 1-1.2 մլրդ ԱՄՆ դոլար: Եվ մեկ տարվա ընթացքում այդ 15 միլիարդանոց գովերգված, փառաբանված Կենտրոնական բանկի պահուստները 9 միլիարդով կրճատվեցին: Այսինքն` պարզ եղավ, որ կուրսն այլևս հնարավոր չէր պահել, և դեկտեմբերին որոշում կայացվեց անցնել ազատ լողացող կուրսի, ինչի հետևանքն արդեն տեսնուÕ ´ ենք: 2015 թվականին ադրբեջանական մանաթն արժեզրկվել է 98 տոկոսով, ընդ որում, 2015-ի դրությամբ ամբողջ աշխարհի մակարդակով ադրբեջանական մանաթն ամենարաժեզրկված արժույթն է:

-Ստեղծված վիճակը ի՞նչ հետևանքներ է ունենում Ադրբեջանի տնտեսության վրա:

-Ադրբեջանի տնտեսության վրա ստեղծված իրավիճակի բացասական ազդեցությունը շարունակվում է: Արժութային շուկայում տեղի ունեցող բացասական գործընթացներից, կարելի է եզրակացնել, որ զարգացումները հանգեցրել են տնտեսական ճգնաժամի: Մասնավորապես, վերջին 10-15 օրերին գնաճ է արձանագրվել բոլոր ոլորտներում: Օրինակ, ոսկյա զարդերը թանկացել են 40-50 տոկոսով: Խանութներից, սուպերմարկետներից իսպառ վերացել են ալկոհոլային խմիչքները, ծխախոտը, դեղատներից` կարևոր դեղորայքը, այսինքն` բոլոր այն ապրանքները, որոնք ներմուծվող էին: Ադրբեջան ապրանք ներմուծող ընկերություններն այժմ սպասման մեջ են, դեռ չգիտեն ինչ աստիճանի կարժեզրկվի մանաթը: Այդ իսկ պատաճառով, կարելի է ասել, որ որոշ հատվածներում դադարեցված է առևտուրը:

Դրանից բացի, արդեն մոտ մեկ շաբաթ չեն գործում արժույթի փոխանակման կետերը, և 6 հազար աշխատողներ հայտնվել են գործազրկության մեջ: Մի քանի օր առաջ Բաքվում փողոց դուրս եկան այդ աշխատողները, ովքեր իշխանություններից պահանջում էին վերականգնել իրենց աշխատատեղերը: Այսինքն` կարող ենք ասել, որ մանաթի արժեզրկումից մեկ ամիս հետո իրավիճակը ոչ միայն հանգեցրել է տնտեսական ճգնաժամի, այլև կա սոցիալական լուրջ դժգոհություն: Այդ դժգոհության ալիքի բարձրացումը, թերևս, կշարունակվի, մանավանդ, որ դեռ կայունացման միտումներ այս փուլում չկան:

Շատ մասնագետներ հավաստում են, որ Ադրբեջանում սպասվում է հիպերինֆլյացիա , ինչպես եղավ Ուկրաինայում: Արժույթն արժեզրկվեց և բերեց նրան, որ գնաճը հասավ 43 տոկոսի: Նույնը կանխատեսվում է Ադրբեջանի պարագայում: Կարելի է ասել, որ այս պահին «լավ» գործող ինստիտուտը Ադրբեջանի «սև շուկան» է, որտեղ արտարժույթ են փոխանակում Կենտրոնական բանկի կուրսից մոտ 3-4 անգամ ավելի: 1 դոլարը սակարկվում է 3.5-4 մանաթով, իսկ Կենտրոնական բանկը դեռ 1.6 փոխարժեք է սահմանել: Այսինքն` ստվերային ոլորտը Ադրբեջանի տնտեսության մեջ սկսել է լուրջ ակտիվություն ցուցաբերեÕ ¬:

-Տնտեսական այս լուրջ խնդիրները որքանո՞վ կարող են ազդել Ադրբեջանի տարածաշրջանային խոշոր տնտեսական ծրագրերի վրա:

-Շատ ուղղակի ազդեցություն կարող են ունենալ: Իրավիճակը կայունացնելու համար Ադրբեջանի իշխանությունների միակ քայլը լինելու է արժութային շուկայում մեծ միջոցներ ներդնելը, որպեսզի գոնե փորձեն ինչ-որ մի մակարդակի վրա պահել մանաթի փոխարժեքը: Այսինքն` այդ միջոցներն ուղղակի կտրվելու են մեծ ծրագրերից: Օրինակ, «Թանափ» գազատարի կառուցումը միանշանակ հետաձգվելու է:

Դրանից բացի, Ադրբեջանը տնտեսական առումով լուրջ խնդիր ունի Վրաստանի հետ: Խոսքը վերաբերում է գազի մատակարարման պայմանագրին: Վերջին օրերին Վրաստանը բանակցություններ է վարում «Գազպրոմ»-ի հետ, որպեսզի, ըստ ներքին աղբյուրների, ադրբեջանական գազը փոխարինվի ռուսական գազով: Վրաստանի Էներգետիկայի նախարարը հայտարարել է, որ Ռուսաստանն առաջարկում է ավելի էժան գազ, քան Ադրբեջանը: Շատ հնարավոր է` Ադրբեջանը Վրաստանին գազ մատակարարելու մենաշնորհից զրկվի և մրցակցության մեջ մտնի ռուսական գազի հետ: Ինչպես տեսնում ենք, տարածաշրջանային գործընթացն երը նույնպես այս փուլում ոչ բարենպաստ են Ադրբեջանի համար:  

Աննա Գզիրյան