Վրաստանը փորձում է չմնալ կտրված ճանապարհի կողքին

Kommersant.ru-ն գրում է, որ Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին, որը պաշտոնը ստանձնել է 2021 թվականի փետրվարին, վերջերս այցելել է Թբիլիսիի համար երկու ամենակարևոր երկրներ՝ Ադրբեջան և Հայաստան: Ընդ որում` երկու մայրաքաղաքներում էլ ընդունելությունը շատ ջերմ է եղել: Այդ այցերի հիմնական նպատակը ընկած է մակերեսին: Դա տարածաշրջանում սպասվող տրանսպորտային միջանցքների ապաշրջափակումն է, որի շուրջ բանակցությունները նախանշված են երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմը դադարեցնելու եռակողմ համաձայնագրով, և որը այնքան էլ ձեռնտու չէ Վրաստանին: Ապագայում այդ նախագիծը ենթադրում է Թուրքիայի հետ Հայաստանի սահմանի բացում, ինչպես նաև Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև Ադրբեջանի տարածքով երկաթուղային տարանցման մեկնարկ, և նման կերպ Վրաստանը զրկվում է եկամտի լուրջ աղբյուրից:

Ներկայումս Բաթումիի նավահանգիստը Հայաստանի համար գրեթե միակ պատուհանն է դեպի Եվրոպա, իսկ Թբիլիսիի և Վլադիկավկազի միջև գտնվող Վերին Լարսի անցակետը` դեպի Ռուսաստան: Միևնույն ժամանակ, երկաթգիծը, նույնիսկ Ադրբեջանով անցնող, տեսականորեն կարող է Հայաստանի համար ավելի շահավետ տարանցիկ ուղի դառնալ, քան վրացական Ռազմավիրական մայրուղին, որը պարբերաբար փակվում է վատ եղանակի պատճառով: Վրաստանի տնտեսական զարգացման նախարարությունից «Կոմերսանտին» ասել են, որ անհնար է թերագնահատել այդ ճանապարհի նշանակությունը տարածաշրջանի համար: Այդ ճանապարհը Թբիլիսիում ուշադրության է արժանացել դեռ Լեռնային Ղարաբաղի ստատուս-քվոյի փոփոխությունից առաջ:

Երկու տարի առաջ վրացական իշխանությունները Ասիական զարգացման բանկի և Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի օգնությամբ, որոնք ընդհանուր առմամբ հատկացրել էին շուրջ 500 միլիոն դոլար, սկսել են մայրուղու կառուցում, որը, ըստ էության, Ռազմավիրականին զուգահեռ է: Կառուցվող 22,7 կմ երկարությամբ Քվեսեթի-Կոբի նոր մայրուղին ավելի քիչ վտանգավոր կլինի սողանքների ու ձնահոսքերի նկատմամբ, ինչը նշանակում է, որ այն ավելի գրավիչ կլինի բեռնատարների վարորդների համար:

Նախագիծը նախատեսում է 15 մետր տրամագծով ինը կիլոմետրանոց թունելի կառուցում, որն աշխարհում անալոգներ չունի: Հիմնական թունելից բացի, մինչև 2024 թվականը կկառուցվեն ևս հինգ ավելի կարճ թունելներ և 6 կամուրջներ: «Ճանապարհը, որի շինարարությունը նախատեսվում է ավարտել երեք տարվա ընթացքում, էապես կնպաստի Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև ցամաքային հաղորդակցությանը, - «Կոմերսանտ» -ին ասել է հայկական ամենամեծ լոգիստիկ ընկերության տնօրեն Գագիկ Աղաջանյանը,- այդ ենթակառուցվածքը ներդնելուց հետո Հայաստանի համար Վրաստանը կդառնա դեպի Ռուսաստան տանող լավագույն միջանցքը»:

Այնուամենայնիվ, Վրաստանի նախկին հաշտեցման և քաղաքացիական հավասարության պետական նախարար Պաատա Զաքարեիշվիլին «Կոմերսանտին» ասել է, որ վրացական կողմը չպետք է թուլանա: «Մեր իշխանությունները կորցնում են նախաձեռնությունը, քանի որ չեն մասնակցում ռուս-ադրբեջանա-հայկական միջկառավարական հանձնաժողովին, որն այժմ աշխատում է հաղորդակցության ուղիների բացման հարցի շուրջ», - ասել է նա:

Հիշեցնենք, որ երբ խոսք է գնում տարածաշրջանում տրանսպորտային միջանցքների ապաշրջափակման մասին, ապա առավել ակտիվորեն քննարկվում է միայն մեկ երթուղի՝ Բաքվից Նախիջևան (Ադրբեջանի անկլավ), որն անցնում է Հայաստանի Սյունիքի մարզով: Ղարաբաղում պատերազմի ավարտից հետո այդ մարզը դարձել է եթե ոչ թեժ կետ, ապա լարվածության կետ. տեղի բնակիչները շատ դժգոհ են այն փաստից, որ ադրբեջանական զինուժը տարածքներ ու բնակավայրեր է զավթում բացատրելով, որ ըստ խորհրդային քարտեզների հենց այդպիսին են եղել Հայկական և Ադրբեջանական ԽՍՀ-ների սահմանները:

Սյունիքով երկաթուղու կառուցումը Հայաստանի իշխանությունները ծայրաստիճան բացասաբար են ընկալում` համարելով, որ դա անհրաժեշտ է բացառապես Բաքվին, բայց ոչ մի օգուտ չի տալիս Երևանին: «բացառվում է, որ քննարկվի միջանցքի հարցը: Այո, ընդունված է օգտագործել «միջանցք» բառը որպես տրանսպորտային ուղի, բայց այդ համատեքստում պետք է նշել, որ որպես տրանսպորտային միջանցք հարցը չի քննարկվում», - օրերս մեկնաբանել է Հայաստանի փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը, որը տրանսպորտային ուղիների ապաշրջափակման եռակողմ հանձնաժողովի անդամ է:

Ըստ ադրբեջանցի քաղաքագետ, «Վալդայ» միջազգային քննարկման ակումբի փորձագետ Ֆարհադ Մամեդովի, տեսանելի ապագայում Վրաստանով տարանցիկ հոսքերը կպահպանվեն նույն ծավալով: «Հաղորդակցությունների ապաշրջափակման բոլոր հեռանկարները շուտ չեն լինի: Մոտակա ծրագրի, մասնավորապես Զանգեզուրի միջանցքի կառուցման իրականացումը ենթադրում է երեք-չորս տարի», - ասել է նա «Կոմերսանտին»: Նա նաև նշել է, որ բոլորովին վերջերս Թուրքիայից կոնտեյներային առաջին գնացքը Բաքու-Թբիլիսի-Կարս ճանապարհով անցնելով, հասել է Ռուսաստանի Կալուգայի շրջան, և դա նշանակում է, որ Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև երկաթուղային հաղորդակցությունը արդեն կարելի է համարել կայացած: Վրաստանի հասարակայնության հետ կապերի ինստիտուտի պրոֆեսոր Թորնիկե Շարաշենիձեն նույնպես համոզված է, որ Վրաստանի տարանցիկ գործառույթի համար հայ-ադրբեջանական հաղորդակցությունների բացման վտանգը խիստ չափազանցված է:

«Հայ-ադրբեջանա-ռուսական ուղիները վերականգնելու և նոր ուղիներ կառուցելու համար ժամանակ և զգալի միջոցներ կպահանջվեն», - ասել է նա «Կոմերսանտ» -ին տված հարցազրույցում: Ըստ փորձագետի, «եթե նույնիսկ Ադրբեջանը վերականգնի երկաթուղային գիծը Նախիջևան, դժվար թե այն կարողանա բավարարել Ադրբեջանի, Նախիջևանի և հատկապես Թուրքիայի բոլոր կարիքները»: Իսկ Բաթումիի և Փոթիի նավահանգիստների ներուժը, որտեղից հնարավոր է ապրանքներ ուղարկել աշխարհի ցանկացած կետ, պարոն Շարաշենիձեն համարում է եզակի և անփոխարինելի:

Պաատա Զաքարեիշվիլին համաձայն է, որ նոր երթուղիների բացումից հետո «դժվար թե հնարավոր լինի ամբողջովին զրոյացնել Վրաստանի տարանցիկ գործառույթը»: Բայց նա հավելել է, որ «երկիրը կարող է կորցնել զգալի ռեսուրսներ իշխանությունների անփութության պատճառով»:


Աննա Սայադյան
Pressmedia.am