Ինչու՞ են «արթնացել» ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները

Regnum.ru-ն գրում է, որ երկարատև չորս ամիս դադարից հետո ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները հայտարարություն են տարածել: Նրանք դրական են գնահատել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում հաստատված հրադադարի ռեժիմը, ողջունել են «զոհերի աճյունների վերադարձի հարցում նշանակալի ձեռքբերումները և հակամարտության արդյունքում տեղահանվածների վերադարձի հարցում շարունակական առաջընթացը», ինչպես նաև աջակցություն են հայտնել «կառուցողական քննարկումներին, որոնք ուղղված են տրանսպորտային և հաղորդակցական ուղիների ապաշրջափակմանը ամբողջ տարածաշրջանում»:

Բացի այդ, համանախագահները կողմերին հիշեցրել են «լրացուցիչ ջանքեր գործադրելու անհրաժեշտությունը մնացած անլուծելի խնդիրները վերացնելու և փոխվստահության մթնոլորտ ստեղծելու համար», և մասնավորապես շեշտել են, որ «կողմերին հայտնի տարրերի և սկզբունքների հիման վրա վերջնական, համապարփակ և կայուն կարգավորման հասնելուն հատուկ ուշադրություն դարձնելու անհրաժեշտությունը հաշվի առնելով ԵԱՀԿ-ի կողմից հաստատված մանդատը»: Այդ կապակցությամբ համանախագահները կողմերին կոչ են արել «առաջին իսկ հնարավորության դեպքում վերսկսել բարձր մակարդակի քաղաքական երկխոսությունը համանախագահների հովանու ներքո»:

Եթե գնահատենք այս փաստաթուղթը քաղաքական լայն համատեքստում, ապա դրանից բխում է, որ Արևմուտքը չի համարում ԼՂՀ հակամարտությունը լուծված: Այս դիրքորոշումը կապված է գլոբալ քաղաքական օրակարգում ընթացող փոփոխությունների սկզբունքորեն նոր փուլի հետ: Օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ բնույթի տարբեր պատճառներից ելնելով ՝ ԱՄՆ-ը և Ֆրանսիան, որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներ, դուրս են մնացել Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի մասնակցությամբ Լեռնային Ղարաբաղի հարցով խաղաղության համաձայնագրի նախապատրաստման և ստորագրման հարցում։ Առաջին անգամ Արևմուտքը հակամարտող կողմերի համար պահանջված և մասնակից չի եղել: Հետևաբար, դատելով ամերիկացի և եվրոպացի քաղաքական գործիչների որոշ հայտարարություններից, նրանք դեմ չեն իրավիճակի վերախաղարկմանը՝ ղարաբաղյան կարգավորման իրենց նախկին բացառիկ կարգավիճակի գոնե մի մասը վերականգնելու նպատակով:

Նեղ համատեքստում, 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ի խաղաղության համաձայնագիրը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համար որոշակի բաց է ստեղծել: Բանն այն է, որ համաձայնագրի դրույթները տարբերվում են Մադրիդյան նորացված սկզբունքներից, որոնք երկար տարիներ ծառայել են որպես մի տեսակ «բանակցությունների սահմանադրություն»: Օրինակ սկզբունքները հստակորեն տարբերում են Լեռնային Ղարաբաղի բուն տարածքը գրավյալ տարածքներից: Փաստորեն, խոսքը երկու հարցի մասին է՝ այդ տարածքների Բաքվի վերահսկողությանը վերադարձը և Ղարաբաղի կարգավիճակի վիճելի որոշումը: Կնքված համաձայնագրում Ղարաբաղի կարգավիճակի մասին ոչինչ չկա, բայց որոշ կետեր նման են մի շարք շրջաններ Ադրբեջանին վերադարձնելու ժամանակացույցին: Նման իրավիճակում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի առաջարկած բանակցային օրակարգը մեծ նշանակություն է ստանում: Բայց այս անգամ էլ, բացի մարդասիրական բնույթի առաջարկներից, այն չի պարունակում տարածաշրջանում խաղաղության վերականգնման որևէ նոր հստակ առաջարկ այդ ամենը ներքաշելով հետագա քննարկումների գոտի: Արդյունքում, ամեն ինչ դառնում է խնդրահարույց, նույնիսկ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրման նպատակով լայնամասշտաբ բանակցություններ սկսելու սցենարը, որը պետք է նախատեսի Բաքվի և Երևանի փոխզիջումային քայլերը հակամարտության կարգավորման համար:

Ամենադժվար հարցը Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցն է: Բաքուն կարծում է, որ Ղարաբաղյան հակամարտությունն «այլևս գոյություն չունի», և ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը պետք է գործ ունենա, ինչպես հայտարարել է Ադրբեջանի ԱԳՆ մամուլի ծառայության ղեկավար Լեյլա Աբդուլլաևան, «հետհակամարտային նոր շրջանի ամենակարևոր հարցերով», «որոնք ներառում են 30-ամյա հակամարտության հետևանքով տուժած տարածքների վերականգնումը, վերակառուցումը և վերաինտեգրումը Ադրբեջանի սահմանադրական կարգի շրջանակներում»: Հայաստանը դրան հակառակ ողջունում է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի աշխատանքների ակտիվացումը, աջակցում է այսպես կոչված առարկայական բանակցությունների վերականգնմանը, որի առանցքում պետք է լինի Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը:

Այնուամենայնիվ Հայաստանի կառավարությունը չի ճանաչել նրա անկախությունը, և այս նախկին ինքնավարությունը բանակցությունների կողմ չէ, ինչը առայժմ ոչինչ չի փոխում: Բաքուն կարծում է, որ ղարաբաղյան հաղթական պատերազմից հետո տարածաշրջանում փոխվել է աշխարհաքաղաքական իրավիճակը, ի հայտ են եկել «նոր իրողություններ», որոնց հետ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը պետք է հաշվի նստի: Այս առումով, Ադրբեջանը ակտիվացրել է տեղեկատվական-քաղաքական հարձակումը Երևանի դեմ: Բայց իրադարձությունների ընթացքը հնարավոր է փոխել միայն ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մանդատը փոխելու դեպքում, ինչը կարող է փոխել նաև հակամարտության կարգավորման բանակցային օրակարգը: Բաքվի համար դրան հասնելը շատ դժվար կլինի: Ինչ վերաբերում է Մոսկվային, ապա նա երբեք չի մերժել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի աշխատանքը և դեմ չէ այդ ձևաչափի շրջանակներում աշխատանքների հնարավոր շարունակմանը: Բայց դժվար է ասել թե արդյո՞ք նա կկարողանա, կամ կցանկանա ազդել Բաքվի և Երևանի վրա նոր պայմաններում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի աշխատանքը վերսկսելու համար:

Մինչ այժմ Բաքվի և Երևանի միջև երկկողմ հարաբերությունների հաստատման նախագիծը ավելի գործնական և հեռանկարային է թվում: Բայց եթե ելնենք ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների համատեղ հայտարարության շեշտադրումներից, ապա տեսանելի է տեղեկատվական-քաղաքական և դիվանագիտական իրավիճակի սրում Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ: Նախկին սկզբունքներով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի առաջարկած բանակցային գործընթացը գնում է փակուղի, ինչը համանախագահ երկրները չեն կարող չհասկանալ: Այսպիսով, ի՞նչ կլինի հաջորդիվ:


Աննա Սարդարյան

Pressmedia.am