Լեռնային Ղարաբաղ․ Պուտինն ու էրդողանը ձեռքները պահում են պուլսի վրա

Regnum.ru-ն գրում է, որ ռուս-թուրքական երկխոսությունը միջազգային մասշտաբի ամենաբարձր մակարդակով աննախադեպ բնույթ է ստանում: Ինչպես իր հարցազրույցներից մեկում ասել է Թուրքիայում Ռուսաստանի դեսպան Ալեքսեյ Երխովը` «երկկողմ հարաբերություններում մենք հասել ենք վստահելի ընկերական երկխոսության այնպիսի մակարդակի, որ երբեմն անգամ պետք չէ նախապես ծրագրել այցերը, երբեմն դրանք կազմակերպվել են մի քանի օրվա կամ նույնիսկ մի քանի ժամվա ընթացքում»: Ըստ նրա` «դեսպանատանը արդեն հարմարվել են նման դինամիկային, և դա հաճելի է»:

Եվ հիմա էլ հերթական հեռախոսազրույցն է տեղի ունեցել երկու երկրների նախագահներ Վլադիմիր Պուտինի ու Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի միջև: Ըստ երկու երկրների պետությունների ղեկավարների, մամուլի ծառայությունների զրույցի ընթացքում կողմերը քննարկել են իրավիճակը Սիրիայում, Լիբիայում, ինչպես նաև Ղարաբաղում: Իհարկե, պետք է ենթադրել, որ երկխոսությունը եղել է կոնկրետ, չնայած քննարկված թեմաների մանրամասները չեն բացահայտվել, և ամեն ինչ սահմանափակվել է ընդհանուր բառերով: Ինչպես հաղորդել է Կրեմլը` Ռուսաստանի և Թուրքիայի ղեկավարները նշել են Լիբիայում անցումային իշխանության ձևավորման կարևորությունը, ինչպես նաև հաստատել են իրենց նվիրվածությունը Սիրիայում ահաբեկիչների դեմ անզիջում պայքարին: Երկու կողմերից էլ «ընդգծել են տարբեր ոլորտներում ռուս-թուրքական փոխշահավետ կապերի հետագա ընդլայնման կարևորությունը»: Ճիշտ է, Թուրքիայի նախագահի աշխատակազմը որոշել է այլ որոշ մանրամասներ ներկայացնել, ինչը որոշակի ինտրիգ է ստեղծել:

Այսպիսով, թուրքական կողմը հայտարարել է, որ` «Էրդողանը հայտարարել է, որ Աղդամի համատեղ կենտրոնը հաջողությամբ է կատարում Ղարաբաղում հրադադարի ռեժիմը դիտարկելու և վերահսկելու խնդիրը», իսկ Կրեմլի կայքում ասվում է Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների միջև համաձայնագրերի իրականացման անհրաժեշտության մասին, որտեղ և նշվում է ռուս-թուրքական համատեղ դիտարկման կենտրոնը: Թերևս դա պայմանավորված է նրանով, որ դժվար է որոշել համատեղ կենտրոնի հատուկ խնդիրները, քանի որ սահմանային գծի մյուս կողմում ռուս խաղաղապահներն են: Եվ զարմանալի չէ, որ միջադեպեր չեն եղել: Միևնույն ժամանակ, Էրդողանն առաջարկել է անցկացնել թուրք, ռուս և ադրբեջանցի փորձագետների հանդիպում Լեռնային Ղարաբաղում՝ ռուս խաղաղապահների պատասխանատվության գոտում վերականգնվող տրանսպորտային ուղիների առավել արդյունավետ օգտագործման համար:

Ավելի վաղ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն առաջարկել էր Ռուսաստանից Հայաստան և Իրան երկաթգիծ բացել Ադրբեջանի տարածքով, մասնավորապես, Նախիջևանով: Բայց մինչ այժմ որևէ շարժ չի նկատվել այդ ուղղությամբ, չնայած Թուրքիայի առևտրի նախարար Ռուխսար Պեկչանը, ելույթ ունենալով Անկարայում անցկացվող թուրք-ադրբեջանական բիզնես համաժողովում ասել է, որ «Նախիջևանի միջանցքը շատ կարևոր է իրենց համար»: Այդ կապակցությամբ Բաքուն միակողմանիորեն սկսել է աշխատանքները տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման վերաբերյալ Ռուսաստան-Ադրբեջան-Հայաստան եռակողմ խաղաղ համաձայնագրի 9-րդ կետի իրագործման ուղղությամբ: Փետրվարի 14-ին Ալիևը մասնակցել է Հորադիզ-Ագբենդ երկաթուղային գծի հիմնադրման արարողությանը: Դա այն մայրուղու մի հատված է, որն ունակ է միացնել Ադրբեջանի և Հայաստանի երկաթուղային ցանցերը, կապ ապահովել Բաքվի և Նախիջևանի միջև, ստեղծելով այսպես կոչված «Թուրանական միջանցք»-ը:

Ի դեպ, Բաքուն համապատասխան ազդանշաններն արդեն իսկ հասցեագրել է Մոսկվա, Թեհրան և Երևան՝ շեշտելով, որ Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև երկաթուղային կապը հնարավոր է միայն Ադրբեջանի տարածքով: Բայց, միևնույն ժամանակ, հարկ է նշել, որ Հայաստանը մտածում է Ռուսաստան անմիջական մուտք ստեղծելու մեկ այլ հեռանկարի մասին: Փետրվարի սկզբին Աբխազիայի խորհրդարանը պաշտոնապես դիմել է Ռուսաստանի Պետդումային՝ հաստատելով իր պատրաստակամությունը Սև ծովի ափով երկաթուղային հաղորդակցության վերականգնման պայմանների վերաբերյալ առարկայական քննարկումներ սկսելու հարցով: Այդ առումով, փորձագետները պնդում են, որ եթե աբխազական հատվածի երկաթուղու օգտագործման բանակցություններում առաջխաղացում լինի, ենթադրաբար, կտրուկ կնվազի Հայաստանի և Ռուսաստանի հետաքրքրությունը նախիջևանյան նախագծի նկատմամբ, չնայած դժվար թե Մոսկվան պատրաստ լինի խախտել պայմանագրի կետերից մեկը: Առայժմ ընթանում է չհայտարարված յուրատեսակ սակարկություն:

Ըստ Թուրքական Hürriyet-ի, կան նշաններ, որ Անկարան սկսում է դիտարկել հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը և Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորումը, որպես Անդրկովկասում կայունության և անվտանգության ապահովման երկու հիմնական հարցեր, որոնք «պետք է զուգահեռ ընթանան միմյանց հետ, այլ ոչ թե միասին», որպեսզի «այդ հարցերից յուրաքանչյուրում առաջընթաց գրանցվի»: Ինչո՞ւ։ Թուրք փորձագետները նշում են հետևյալ պատճառները, որոնք, նրանց կարծիքով, կարող են որոշիչ համարվել: Առաջին հերթին Թուրքիան, վերականգնելով հարաբերությունները Հայաստանի հետ, ձգտում է ուժեղացնել իր ազդեցությունը Անդրկովկասում, որն այսօր համարում է անբավարար:

Երկրորդ հերթին, Անկարայում Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը դիտարկվում է ներքաղաքական ժողովրդավարացման գործընթացների տեսքով իր տարածքում բնակվող քրդական և ոչ միայն քրդական ծագմամբ քաղաքացիների հետ պատմական հասարակական համաձայնության հասնելու համատեքստում: Այդ առումով չի կարելի բացառել, որ առաջիկայում Անկարայի և Երևանի միջև կսկսվեն բաց կամ փակ շփումներ կապերի կարգավորման գործընթացը վերակենդանացնելու և Ցյուրիխյան արձանագրությունները օրակարգ վերադարձնելու համար: Այնպես որ, Էրդողանը, համաձայնեցնելով իր ջանքերը Ալիևի հետ, մինչ հիմա իրականացնում է քաղաքական զոնդաժ միայն ռուսական ուղղությամբ: Ինչ վերաբերում է Մոսկվային, ապա նա ավելի շուտ ելնում է երկու երկրների շահերից բխող այլ երկրների միջև հարաբերությունների կարգավորման կարևորությունից: Արդյո՞ք կպահպանվի նման իրավիճակը, շուտով հայտնի կդառնա:

Աննա Սիմոնյան

Pressmedia.am