Թուրքիան հսկողությու՞ն է սահմանել Ղարաբաղի պուտինյան խաղաղապահների նկատմամբ

Svpressa.ru-ն գրում է, որ Արցախում ադրբեջանցիների և հայերի շփման գոտում իրավիճակը վերահսկելու համար Մարզիլի գյուղում (Ադրբեջանի Աղդամի շրջան) ստեղծվել է համատեղ կենտրոն, որտեղ 60-ական թուրք և ռուս զինծառայողներ են հերթապահելու: Առաջին հայացքից ոչ մի սարսափելի բան տեղի չի ունեցել: Իրավիճակը, կարծես թե, տեղավորվում է Ռուսաստանի արտգործնախարարության հանգստացնող հռետորաբանության մեջ: Հիշեցնենք, որ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը հաստատապես խոստացել է, որ Ղարաբաղում թուրք խաղաղապահներ չեն լինի, նման առաքելություն լինելու է Ադրբեջանի տարածքում:

Այնուամենայնիվ, Սիրիայում նույն համատեղ խաղաղապահ առաքելությունը հաջողություն չի ունեցել: Անկարան շարունակել է աջակցել իր խմբավորումներին աչք փակելով Ասադի կառավարական ուժերի դեմ նրանց առաջխաղացման վրա, իսկ Ռուսաստանի օդատիեզերական ուժերը պատասխանել են դրան «արդուկելով» թուրքամետներին ռմբակոծիչներով և հարձակողական ինքնաթիռներով: Ավելին, կողմերն, ըստ էության, տեղեկատվությամբ չեն կիսվում։

Առաջանում է առաջին հարցը. ինչո՞ւ պետք է այդ ամենը տարբերվի Ադրբեջանում, որտեղ թուրքերն իրենց զգում են ինչպես ձուկը ջրում: Եվ երկրորդ հերթին, արդյո՞ք թուրքերը կհեռանան Մարզիլիից, եթե հինգ տարի հետո Բաքուն հրաժարվի երկարեցնել Ռուսաստանի խաղաղապահ մանդատը: Շատ հավանական է, որ Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն չունի դրանց պատասխանները: Նախևառաջ, ավելի ճիշտ կլիներ Մարզիլիի կենտրոնը համարել ոչ թե համատեղ, այլ զուգահեռ գործող: Ըստ «Իզվեստիա» թերթի, այն բաժանված է երկու գոտու. առանձին «ռուսական» և առանձին «թուրքական», չկա ընդհանուր հրամանատարություն, ինչպես ընդունված է նման դեպքերում: Արևմտյան լրատվամիջոցները կարծում են, որ այդ երկակի իշխանության պատճառը պատմական մրցակցության մեջ է: Դժվար է չհամաձայնել այդ տեսակետի հետ: Եթե ղեկավարումն իրականացվեր ռոտացիայի սկզբունքով, ապա հնարավոր կլիներ ապահով կերպով հայտարարել ռուս-թուրքական ռազմական դաշինքի առաջին փորձի մասին: Բայց թուրքերը երբեք թույլ չեն տա, որ իրենց հրաման տա ռուս սպան, ինչպես և հակառակը: Աչք է ծակում այն, որ ռուսական և թուրքական փոքրիկ առաքելությունները գլխավորում են հարևան գրասենյակներում նստած գեներալները:

Բացի այդ, նույնիսկ նորագույն պատմությունը ցույց է տալիս, որ Ռուսաստանի ցանկացած ներկայություն Ադրբեջանում և Ղարաբաղում չի բխում Ալիևի շահերից: Հիշեցնենք նաև, որ 8 տարի առաջ Բաքուն, իր տարեկան վարձակալությունը 7.5 մլն դոլարից հասցնելով 300 մլն-ի, փաստացի դուրս է մղել Ռուսաստանին իր տարածքում գտնվող Գաբալայի ռազմաբազայից: Եթե հնարավոր լինի կշեռքի վրա կշռել բոլոր նրբերանգները, ապա առավելությունը կլինի Թուրքիայի կողմը: Ուժերի ներկայիս դասավորվածության պայմաններում Անկարան և Բաքուն, անկասկած, հանդես են գալիս որպես մեկ թիմ, և թուրքերը ցանկացած վիճահարույց պահերին անպայման կանցնեն ադրբեջանցիների կողմը: Իսկ ահա Մոսկվային ու Երևանին դժվար է անվանել միասնական, ընդ որում հայերն իսկապես հիմքեր ունեն այդպես մտածելու: Եվ ընդհանրապես, Էրդողանի մասնակցությունը ղարաբաղյան խաղաղապահությանը առնվազն տգեղ է, և մեծ հաշվով անգամ ցինիկ: Բազմաթիվ երկրներ, ներառյալ ցարական Ռուսաստանը, ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը:

Ի վերջո, Բաքուն կարող էր հրավիրվել Փարիզին կամ վատթարագույն դեպքում էլ-Ռիադին որպես Մոսկվային հակակշիռ, այլ ոչ թե Թուրքիային: Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ի նոր պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը սպառնացել է դադարեցնել ԱՄՆ-ի ռազմական համագործակցությունը Ադրբեջանի հետ և այժմ շատ է խոսում Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ ստեղծված իրավիճակի կարգավորման գործընթացում Վաշինգտոնի ակտիվ մասնակցության անհրաժեշտության մասին: Նրա խոսքով` «Կովկասում տևական խաղաղության ձեռքբերումը հնարավոր է հաշվի առնելով ոչ միայն Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Թուրքիայի, այլ նաև բոլոր շահագրգիռ կողմերի շահերը»: Պարզ է, որ այդ ուղերձը հիմնականում ուղղված է Երևանին: Պետդեպարտամենտը գրեթե բացահայտ ասում է հայերին. «Հենց ռուսներն են պուտինամետ Թրամփի թողտվությամբ ձեզ հանձնել»: Եվ այդ ուղերձը արձագանք է գտնում հայկական քաղաքական դաշտում: Ի դեպ, ենթադվում է, որ Հայաստանի կողմից Արցախի կորուստով կսկսվի վրացական միջանցքով Վաշինգտոնի ու Երևանի կտրուկ մերձեցում: Ինչ վերաբերում է Թուրքիայի շահերին Ռուսաստանի հետ համատեղ կենտրոնում, ապա այստեղ նույնպես շատ բան կապված է ԱՄՆ-ից: Էրդողանի դիրքորոշումը բացատրել է թուրք քաղաքագետ Հասան Սելիմ Օզերտեմը: Ըստ նրա, Անկարան երկար ժամանակ փորձում էր մտնել Ռուսաստանի կովկասյան հետնաբակ, և այժմ դա նրան հաջողվել է, և հենց Ռուսաստանի համաձայնությամբ: Բայց դա անհրաժեշտ է ոչ միայն տարածաշրջանում իշխանության հասնելու համար, թուրքերի համար շատ ավելի կարևոր է նշանակալից դառնալ ամերիկացիների աչքում և ձեռք բերել նոր հաղթաթղթեր` ԱՄՆ-ի հետ առաջիկայում կնքվելիք քաղաքական գործարքում:

Էրդողանը կարծես ազդանշան է ուղարկում Բայդենին. Թուրքիան, որպես ՆԱՏՕ-ի անդամ, մտել է Անդրկովկաս և օդ բարձրացրել իր ԱԹՍ-ները, այդ թվում ռուս զինվորներին լրտեսելու համար: Իսկ «Haberrus» թերթը ուղղակիորեն է գրել. «Թուրքիան վերահսկողություն է հաստատել Ղարաբաղում գտնվող ռուս խաղաղապահների վրա»: Հասկանալի է, որ Անկարան ցանկանում է դրա համար հսկայական շահաբաժիններ ստանալ: Իսկ Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի նախագահի տեղակալ Դմիտրի Մեդվեդևը այդ վտանգը չի տեսնում: Նա այսպես է հիմնավորում. «Ես չէի փորձի այստեղ տեսնել դավադրության տեսություն»: Միևնույն ժամանակ, նա խոստովանում է, որ Անկարան շատ ազդեցիկ ուժ է դարձել Կովկասում. «Մենք պարզապես պետք է հաշվի առնենք առկա իրողությունը, իսկ իրողությունն այն է, որ հարցերը պետք է քննարկվեն Թուրքիայի հետ»: Այնուամենայնիվ, նույնիսկ առանց «դավադրության տեսություն» էլ ամեն ինչ պարզ է. Սև ծովից մինչև Կասպից ծով Ռուսաստանի սահմանի մյուս կողմում յանկիներն արդեն սկսել են գործել: Ավելի վատն այն է, որ նույնիսկ ռուսների բարեկամ Հայաստանը կարող է շուտով դառնալ ռուսաֆոբական «կովկասյան Ուկրաինա»:

Ռուբեն Սիմոնյան

Pressmedia.am