Ֆուտբոլային խաղերի ժամանակ գրանցված հայտնի դժբախտ դեպքերի քրոնիկոնը

Քոհրապ Եգանյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է.

 

 Ֆուտբոլն աշխարհում ամենասիրված ու ամենամասսայական սպորտաձն է, միլիոնավոր մարդիկ ամեն շաբաթ գնում են մարզադաշտեր, կամ գամվում հեռուստաէկրաններին, քանի որ՝ ֆուտբոլ է: Սիրված այս սպորտաձև մարդկությանը պարգևել է ոչ միայն սպորտային բերկրանք ու հիսաթափություն, այլև հազարավոր մարդկային զոհերի, նույնիսկ պատերազմի պատճառ է դարձել: Ներկայացնում եմ ֆուտբոլային խաղերի ժամանակ գրանցված առավել հայտնի դժբախտ դեպքերի քրոնիկոնը.

1902թ ի ապրիլի 5 ին Գլազգոյում ընթացող Շոտլանդիայի և Անգլիայի հավաքակաների հանդիպման ժամանակ փլուզվեց մարզադաշտի տրիբունան, որի արդյունքում զոհվեց 25 և վիրավորվեցին 517 ֆուտբոլասերներ: 

1946թ ի մարտի 9 ին Անգլիայի առաջնության «Բոլտոն» — «Սթոք Սիթի» հանդիպման ժամանակ սկսվել է հրմշտոց, որի արդյունքում զոհվում են 33 և տարբեր աստիճանների վնասվածքներ են ստանում շուրջ 400 ֆուտբոլասերներ.
1954թ ի ապրիլի 4 ին Թբիլիսիում ընթացող «Դինամո Թբիլիսի»-«Սպարտակ Մոսկվա» խաղի ժամանակ հազարավոր ֆուտբոլասերներ, ովքեր չէին կարողացել տոմսեր գնել, անցնում են արգելապատնեշները և սկսված հրմշտոցի արդյունքում մահացել են 20 երկրպագուներ.

1955թ ի մարտի 30 ին Ամերիկայի գավաթի շրջանակներում հանդիպելու էին Չիլիի և Արգենտինայի հավաքականները: Ստադիոնի մուտքի մոտ սկսված հրմշտոցը 6 մարդու մահվան պատճառ է դառնում:

1955թ ի նոյեմբերի 6 ին Նոպոլիի մարզադաշտում «Նապոլի»-«Սան Պաուլո» խաղի ընթացքում սկսվում է մասսայական ծեծկռտուք և հրմշտոց, որի արդյունքում տարբեր աստիճանների վնասվածքներ են ստանում 152 մարդ, այդ թվում՝ 52 իրավապահ: 
1964թ ի մայիսի 24 ին Պերույում մեկնարկելիք Պերու-Արգենտինա խաղից առաջ ոստիկանությունը փորձում է միջամտել և կարգի հրավիրել տրիբունաներում սկսված անկարգություններ հրահրողներին, որի արդյունքում հնչում են կրակոցներ ու հրմշտոց, զոհվում է 318 մարդ, վիրավորում՝ 500 ը: 

1968թ ի հուլիսի 23 ին Բուենոս Այրեսում ընթացող ներքին առաջնության խաղի ժամանակ սկսվում է փոխհրաձգություն և քաոս, որի արդյունքում սպանվում է 74 մարդ: 
1969թ ի հուլիսի 25 ին Թուրքիայում խաղի ժամանակ արձակվում են կրակոցներ, որի արդյունքում սպանվում է 10 մարդ: 

1969թ ի հունիսի 15 ից 20 ը Հոնդուրասի և Սալվադորի միջև սկսվում է պատերազմ, որը խլում է 3000 մարդու կյանք: Միջազգային մամուլն այն անվանել է ֆուտբոլային պատերազմ, քանի որ այն սկսվել է երկու երկրների հավաքականների խաղից հետո մեկնարկած բախումներից հետո: 

1969թ ի դեկտեմբերի 25 Բաքու, երկրի ներքին առաջնության մեկնարկային խաղից առաջ սկսված հրմշտոցը խլում է 27 մարդու կյանք, վիրավորվում են 52 ը: 
1971թ ի հունվարի 2. Գլազգո: «Ռոնջերս»-«Սելտիկ» խաղի վերջին րոպեներին տրիբունաներում սկսվում է հրմշտոց, որին զոհ է գնում 66 մարդ և 140 ը ստանում են տարբեր աստիճանների վնասվածքներ: 

1974թ ի փոտրվարի 11 ին Կահիրեյում ընթացող ներքին առաջնության հանդիպումներից մեկի ժամանակ տեղի է ունենում տրիբունայի փլուզում՝ զոհվում է 48 մարդ: 
1976թ ի հոկտեմբերի 31 ին Կամերու-Կոնգո ազգային հավաքականների խաղի ժամանակ սկսվում է մասսայական ծեծկռտուք, որին զոհ է գնում 2 մարդ: 
1981թ փետրվարի 8. Հունական «Օլիմպիակոս»-«ԱԷԿ» խաղի ժամանակ սկսված անկարգություններին զոհ են գնում 20 ֆուտբոլասերներ
1982թ հոկտեմբերի 20. Մոսկվայի Լուժնիկի մարզադաշտում ընթացող ՈՒԵՖԱ ի գավաթի «Սպարտակ»-«Հաարլեմ» խաղից հետո ստադիոնից դուրս եկող երկրպագուների շրջանում սկսվում է ծեծկռտուք, որին զոհ է գնում 66 մարդ: Սա համարվում է սովետական սպորտի ամենաողբերական օրը:

 

1985թ ի մայիսի 11 ին Անգլիայի առաջնության խաղերից մեկի ժամանակ հրդեհ է բռնկվում, որի արդյունքում զոհվում է 52 և վիրավորվում 200 մարդ: 
1985թ մայիսի 26 Մեքսիկա. Մարզադաշտ տանող ստորգետնյա անցումի ներսում սկսված հրմշտողը դառնում է 8 մարդու մահվան պատճառ: 

1985թ մայիսի 29 Բրյուսել. «Էյզել» մարզադաշտում ընթացող ՈՒԵՖԱ ի գավաթի եզրափակիչ «Լիվերպուլ» - «Յուվենթուս» խաղի ժամանակ սկսված անկարգությունների հետևանքով իտալացի երկրպագուները սկսում են կուտակվել մեկ տրիբունայի վրա, որի արդյունքում տեղի է ունենում փլուզում: Արդյուքնում զոհվում է 39 մարդ, շուրջ 400 ը վիրավորվում են: Հետագայում ապացուցվեց, որ բախումները հրահրել են անգլիական թիմի երկրպագուները
1988թ ի մարտի 12. Նեպալ. Ֆուտբոլային խաղի ժամանակ սողանք է առաջանում, որի արդյունքում առաջացած հրմշտոցը խլում է 93 մարդու կյանք: 
1989թ ի ապրիլի 15 ին «Հիլսբորո» մարզադաշտում գրանցվում է փլուզում, զոհվում է 96 մարդ: 

1991թ ի հունվարի 14 ին ՀԱՀ առաջնության խաղերից մեկի ժամանակ սկսված հրմշտոցին զոհ է գնում 42 մարդ; 

1992թ ի մայիսի 5 ին, Ֆրանսիայի Բաստիա քաղաքում ընթացող «Բաստիա»-«Օլիմպիկ» խաղի ժամանակ փլուզվում է տրիբունաներից մեկը, որի արդյունքում զոհվում է 15 մարդ: 
1996թ ի հոկտեմբերի 16. Գվատեմալա. Գվատեմալա- Կոստա Ռիկա խաղի ժամանակ սկսված անկարգությունների արդյունքում զոհվում է 82 մարդ: 
2001թ ի ապրիլի 11 Յոհանեսբուրգ. ՀԱՀ առաջնության «կայզեր Չիֆս»-«Օրլանդո Պաիրետս» թիմերի հանդիպման ժամանակ գրանցված անկարգությունների ու հրմշտոցի արդյուքնում զոհվում է 41 մարդ: 

2 հունիսի 2008թ. Լիբերիայում ընթանում էր տեղի ազգային հավաքականի և Զամբիայի հավաքականների միջև պաշտոնական հանդիպում: 33հզ հանդիսական տեղավորող մարզադաշտի ադմինիստրացիան վաճառել էր 40-45հզ տոմս, ինչի արդյունքում գերբեռնված մարզադաշտի տրիբունաներից մեկը փլուզվեց: Զոհվեց 8 ֆուտբոլասեր:
14 սեպտեմբերի 2008թ: Կոնգոյի ժողովրդական հանրապետության ներքին առաջնության խաղերից մեկի ժամանակ պարտվող թիմի դարպասապահը սկսել է հատուկ ծես (կախարդանք) իրականացնել, որի հետևանքով սկսվել է ծեծկռտուք ֆուտբոլիստների միջև: Կարճ ժամանակ անց այն վերածվել է բախումների երկու թիմերի երկրպագուների միջև: Ոստիկանությունը կիառել է արցունքաբեր գազ և մահակներ, սակայն հնարավոր չի եղել խուսափել զոհերից. Մահացել է 93 մարդ: 

29 մարտի 2009թ. Կոտ դ Իվուար. Աշխարհի 2010թ առաջնության նախընտրական փուլի Կոտ Դ Իվուար-Մալավի խաղը նախատեսված էր անցկացնել 45հզ տեղանոց մարզադաշտում, սակայն վաճառվել է 50 000 տոմս, որպեսզի թույլ չտրվի մարդկանց ներս մտնել մարզադաշտ՝ ոստիկանությունը ուժ է կիառում, որն էլ վերածվում է մասսայական ծեծկռտուքի՝ սպանվում է 22 մարդ, ավելի քան 132 ը ստանում են տարբեր աստիճանի վնասվածքներ: 

1 փետրվար 2012թ. Եգիպտոս: Ներքին առաջնության «Ալ Մարսի» և «Ալ Ախլի» թիմերի միջև կայացած խաղի ավարտին երկրպագուներից մեկը ներխուժում է խաղադաշտ, սակայն ոստիկաններին հաջողվում է ձերբակալել վերջինիս, բայց գործն այսքանով չի ավարտվում և պարտոող թիմի երկրպագուները հարձակվում են հաղթած թիմի ֆուտբոլիստների և նրանց մարզչական շտաբ վրա: Մասսակայան հրմշտոցի ու ծեծկռտուքի ընթացքում զոհվում է 73 մարդ, վիրավորվում են շուրջ 1000 ֆուտբոլասերներ և ուժայիններ: Այդ դեպքից հետո Եգիպտոսի առաջնությունը ժամանակավորապես կասեցվում է: 

21 հունվարր 2013թ. Թուրքիա: Շիրնակ քաղաքի մարզադաշտում ընթացող սիրողական թիմերի հանդիպումը վերաճում է ողբերգության: Հորդառատ անձրևի պատճոռով առաջանում է հզոր սողանք, որը շարժվում է դեպի տրիբունաներ: Արդյունքում զոհվում և անհետ կորում է 7 մարդ: