Ըստ Էդուարդ Նալբանդյանի՝ Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի իրացումն այլընտրանք չունի

Հայաստանի արտգործնախարար Էդուարդ Նալբանդյանը «Sputnik Армения»-ին հեղինակային հոդված է ներկայացրել այն մասին, թե 2008-ից մինչև 2018 թվականների ժամանակաշրջանում ինչպես է անցել բանակցային գործընթացը: Նախարարը նշել է, որ Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի իրացումն այլընտրանք չունի: Ստորև ներկայացնում ենք հոդվածի հիմնական բովանդակությունը:

Ի՞նչ է տեղի ունեցել 2008-2018թթ. բանակցային գործընթացում

Եթե տարիների ընթացքում Ադրբեջանը պնդել է, որ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորումը պետք է հիմնվի միայն տարածքային ամբողջականության սկզբունքի վրա, ապա միջազգային համայնքը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի (ՌԴ, ԱՄՆ և Ֆրանսիա) համանախագահների միջոցով հայտարարել է, որ հակամարտությունը պետք է լուծվի միջազգային իրավունքի մեկ ամբողջականություն ներկայացնող երեք սկզբունքների հիման վրա՝ ուժի կիրառումից և ուժային սպառնալիքներից զերծ մնալը, տարածքային ամբողջականությունը, իրավահավասարությունը և ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը, և որ այդ սկզբունքներից մեկին առաջնահերթություն տալու փորձերը կխախտեն խաղաղ կարգավորումը:

Հայաստանը բազմիցս շեշտել է, որ համապարփակ և երկարատև կարգավորումն անհնար է առանց Լեռնային Ղարաբաղի մասնակցության: Եվ դա արտացոլվել է բանակցային գործընթացի աշխատանքային բոլոր փաստաթղթերում:

Հակամարտության կարգավորման մոտեցումներում Ադրբեջանը հակադրվել է ոչ միայն Հայաստանին, այլև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներին՝ հրաժարվելով համանախագահների կողմից առաջարկված աշխատանքային բոլոր փաստաթղթերից:

I. 2008 թվականի ապրիլից մինչև 2008 թվականի նոյեմբերի 2-ին Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի կողմից Մայդորֆի հռչակագրի ընդունումը, Բաքուն փաստացի հրաժարվել է բանակցություններ վարել Մադրիդյան փաստաթղթի՝ «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հիմնական սկզբունքների» հիման վրա:

II. 2008 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2011 թվականի հունիսի 24-ը (Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների գագաթնաժողովը Կազանում) կողմերը «Հիմնական սկզբունքների» շուրջ բանակցություններ են վարել Ռուսաստանի և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների միջնորդությամբ: Կայացել է 12 երկկողմ (Հայաստան և Ադրբեջան) և եռակողմ (Ռուսաստան, Հայաստան և Ադրբեջան) հանդիպում, և արտգործնախարարների երեք տասնյակ հանդիպում: Ամեն անգամ Ադրբեջանը հետ քայլ է կատարել ձեռք բերված պայմանավորվածություններից:

III. 2011 թվականի հուլիսից մինչև 2012 թվականի հունվարի 23-ին Սոչիում Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների գագաթնաժողովում Ռուսաստանն ու համանախագահները փորձել են կողմերին համոզել շարունակել բանակցային գործընթացը՝ ավելի վաղ ձեռք բերված պայմանավորվածությունների և Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ ԵԱՀԿ համանախագահների հայտարարություններում պարունակվող դրույթների հիման վրա՝ այն վերադարձնելով կառուցողական հունին: Սակայն Ադրբեջանը հրաժարվել է նաև դրանից:

IV. 2012-2013 թթ. - Չնայած Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի, ինչպես նաև մի շարք միջազգային կազմակերպությունների կողմից «Հիմնական սկզբունքների» համաձայնագիրը շարունակելու, արագացնելու և ավարտին հասցնելու բազմիցս հնչող կոչերին՝ Ադրբեջանը մերժել է նրանց կողմից առաջարկված բոլոր տարբերակները՝ հայտարարելով նրանց համաձայնեցման անօգուտ լինելու մասին և առաջարկել է ուղղակիորեն անցնել խաղաղության համաձայնագրի մշակմանը:

V. 2014 թ. մարտից մինչև 2016 թ. - Ռուսաստանն ու համանախագահները փորձել են «բարձրաձայն մտածողության մակարդակում» վերականգնել հանգուցալուծում գտնելու ջանքերը: «Հիմնական սկզբունքների» նախագծից հետո, որը քննարկվել էր Կազանի գագաթնաժողովում, բանակցությունների սեղանին չկար աշխատանքային փաստաթուղթ, որը երկրների միջև բանակցությունների առարկա կդառնար: Սակայն, Ադրբեջանը չի ընդունել հանգուցալուծումներ գտնելու նաև այս գաղափարները:

VI. 2016 թվականի ապրիլից մինչև 2018 թթ. - Ադրբեջանը 2016 թվականի ապրիլի սկզբին Լեռնային Ղարաբաղի դեմ սանձազերծել է լայնամասշտաբ ագրեսիվ գործողություններ՝ փորձելով բանակցային գործընթացի շրջանակներում ուժով պարտադրել իր մոտեցումները: Սակայն Բաքվին չի հաջողվել հասնել իր առջև դրած ո՛չ ռազմական, ո՛չ քաղաքական նպատակներին:

VII. Ի տարբերություն Հայաստանի՝ Ադրբեջանը հրաժարվել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետևյալ առաջարկներից՝

 • Դիպուկահարներին դուրս բերել սահմանից և շփման գծից,

• Միջադեպերի հետաքննության մեխանիզմ ստեղծել, • Լիազորել ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի թիմին,

• Հաստատել հակամարտության բացառապես խաղաղ կարգավորման պարտավորությունները,

• Աներկբայորեն իրագործել 1994-1995 թթ. հրադադարի և նրա կոնսոլիդացիայի վերաբերյալ եռակողմ անժամկետ պայմանագրերը,

• Հաստատել համանախագահների կողմից առաջարկված կարգավորման երեք սկզբունքները՝ ուժի կիրառումից և ուժային սպառնալիքներից զերծ մնալը, տարածքային ամբողջականությունը և ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը:

Կարևոր է շարունակել այս տարիների ընթացքում բանակցային գործընթացների ձեռքբերումները պահպանելու, ամրապնդելու և հետագայում բարելավելու ջանքերը՝ խաղաղ կարգավորման իրագործման համար:

Ռուզան Հովհաննիսյան

Pressmedia.am