ԱՄՆ-ն փորձում է փոխել սեփական կարգավիճակը տարածաշրջանում

Նախօրեին հայտնի դարձավ, որ ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն կոչ է արել Հայաստանին ու Ադրբեջանին պահպանել հրադադարն ու նստել բանակցության: Ըստ էության, այդ կոչը, սակայն, ավելի շուտ ընդգծել է արցախյան գոտում Թուրքիայի սանձազերծած պատերազմում ոչ թե ԱՄՆ-ի աշխույժ միջնորդական ջանքը, այլ հակառակը՝ պասիվությունը: Հարկ է ընդգծել, որ պատերազմի արդեն երկու շաբաթների ընթացքում ԱՄՆ-ն ընդամենը մեկ-երկու անգամ է անդրադարձել իրավիճակին բարձր մակարդակով: Մի անգամ Դոնալդ Թրամփն է հայտարարել, թե լավ հարաբերություն ունեն Կովկասում բոլորի հետ և «տեսնենք, կարո՞ղ ենք դադարեցնել դա», և հիմա գործնականում պետքարտուղար Պոմպեոն է անում հայտարարություն:

Եղել է նաև Մինսկի խմբի երեք համանախագահ երկրների արտգործնախարարների հայտարարությունների հանգամանքը: Գրեթե քննարկման ենթակա չէ, որ Թուրքիայի վրա լայն իմաստով կարող է ազդել մեկ պետություն և դա ԱՄՆ-ն է: Մյուս կողմից կասկածից վեր է, որ այստեղ խոսքը կենցաղային հարաբերության մասին չէ, և Թուրքիային դադարեցնել կամ չմիջամտել կոչելու պարագայում, Վաշինգտոնը պետք է թերևս ինչ-որ բաներ քննարկի Անկարայի հետ: Եվ այստեղ է, որ գալիս է հարցը՝ արդյո՞ք համարում են, որ Կովկասի այս ապակայունացումը իրենց չի հետաքրքրում կամ վտանգում այնքան, որ կայունության համար միջամտելով, մնան Թուրքիային շատ, թե քիչ «պարտքի տակ»:

Այստեղ այլ թեմա է Իսրայելի գործոնը, որն ԱՄՆ-ի մյուս դաշնակիցն է, որը փաստացի այս ապակայունացման մեկ այլ խորքային շահառուն է: Չի բացառվում, որ ԱՄՆ-ն սեփական ուժի հարցում վստահ, անկախ որևէ ուժային հարաբերակցությունից համոզված է, որ ունի իրավիճակին ցանկացած դեպքում միջամտելու և լայն ազդեցություն ապահովելու ռեսուրս ու կարողություն: Հնարավոր է, որ կա նաև շատ ավելի պարզ պատճառ՝ Թրամփը զբաղված է ընտրության խնդրով, որը շատ բարդ խնդիր է նրա համար: ԱՄՆ-ն, թերևս, իր պատմության ամենաբեկումնային փուլերից մեկում է, երբ խոսքը պարզապես նախագահի ընտրության մասին չէ, այլ, թերևս, երկրի ճակատագրի: Ըստ էության՝ նահանգներն այժմ անցնում է իսկապես կատակլիզմների մեծ ռիսկով լեցուն ներքին մի փուլ և հնարավոր է, որ հատկապես գլոբալ քաղաքականությունից և անվտանգությունից հեռու, ավելի շատ աշխարհը գործարար աչքով չափող Թրամփը հաշվարկել է, որ պետք չէ որևէ չափի էներգիա և ուշադրություն վերցնել ներքին խնդիրներից և կենտրոնացնել կովկասյան ուղղությամբ:

Սա, թերևս, հիանալի հաշվարկել է և Թուրքիան՝ Բաքվին պատերազմի մղելով հենց այն պահին, երբ ԱՄՆ-ում նախագահի ընտրության գործընթացը մոտենում է գագաթնակետին: Դա, թերևս, իրավիճակը ԱՄՆ ներգործությունից «ապահովագրելու» լավագույն շրջանն էր Անկարայի համար, որն էլ փորձեց օգտագործել: Որովհետև, խոշոր հաշվով, այն, ինչ անում է այժմ Թուրքիան, որևէ հաջողության դեպքում լայն խնդիր է լինելու նաև ԱՄՆ համար: Որովհետև, եթե Անկարան սկսեց էական տարածումը դեպի Արևելք, ապա այստեղ Նահանգները կարող է կանգնել թուրք-չինական մի վտանգի առաջ:

Անի Ավագյան

Pressmedia.am