Տնտեսական կոլապսին ընթառաջ

 Օրերս հայտնի դարձավ, որ Կենտրոնական բանկը որոշել է վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը թողնել անփոփոխ՝ 4,5 տոկոս։Երկու բառով նշենք, թե ի՞նչ է իրենից ներկայացնում վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը և ի՞նչ ազդեցություն է ունենում տնտեսության վրա։

Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը գործիք է, որով երկրների ԿԲ-երը կիրառում են բարձր գնաճի կամ տնտեսական ակտիվության անկման պարագայում։ Այսինքն, երբ գնաճը բարձր է, վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը բարձրացնում են այն զսպելու համար։ Սակայն, դրա հետ մեկտեղ զսպվում է նաև տնտեսական ակտիվությունը։ Մյուս կողմից, երբ տնտեսական ակտիվությունը նվազում է կամ առավել ևս անկում է ապրում, ինչպես հիմա Հայաստանում, վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքն իջեցվում է, որը նպաստում է տնտեսական ակտիվության խթանմանը։ Սակայն, այս դեպքում էլ խթանվում է նաև գնաճը։ Այդ պատճառով էլ ԿԲ-երը վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի վերաբերյալ որոշում ընդունելիս, ձգտում են, որ այն հավասարակշռի վերոնշյալ գործոնները։

 Վերջին անգամ ՀՀ ԿԲ-ն վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը 0,5 տոկոսով իջեցրեց հունիսի 16-ին։ Արդյունքում, ներկայումս վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը հասել է իր պատմական նվազագույն մակարդակին՝ 4,5 տոկոս։ Անգամ ճգնաժամային 2009 թ․-ին ԿԲ կողմից վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը չէր հասել այդ ցուցաշինին։ Ինչպես տեսնում ենք, փաստ է այն, որ Հայաստանում տնտեսական անկումն օրըստօրէ խորանում է։ Չնայած մարտի կեսերին սահմանված սահմափակող միջոցառումների մեծ մասը հանվել է և տնտեսական գործունեությունը երկրում վերսկսվել է, բայց տնտեսական ակտիվության տեմպը նվազել է։ Բնակչության եկամուտները կտրուկ նվազել են, համապատասխանաբար՝ նվազել են նաև բիզնեսի շրջանառությունները։ Այսինքն, ԿԲ կողմից ձեռնարկվող վերոնշյալ քայլերը դեռևս էական ազդեցություն չեն ունեցել իրավիճակի վրա։ ՀՀ տնտեսական անկումը խորացել և տարվա առաջին կեսի տվյալներով կազմել է 4,7 տոկոս, իսկ բյուջեի եկամուտները միայն վերջին երեք ամիսներին անցյալ տարվա համեմատ 81 մլրդ դրամով պակաս են ստացվել։ Նման պայմաններում և ընդհանրապես վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքն այն գործիքը չէ, որ որոշիչ ազդեցություն ունենա։ Այն միայն մասնակի նպաստում կամ զսպում է այս կամ այն գործընթացին։ Նման իրավիճակում, թեկուզ զգուշորեն, 0,25 տոկոսի չափով հարկ է նվազեցնել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը և ընդլայնողական քաղաքականություն վարել։

Տնտեսության մեջ շրջանառվող գումարների կտրուկ նվազումը ավելի ու ավելի է դեպի հատակ քաշում տնտեսության բոլոր ճյուղերին։ Կրճատվում են նաև բանկերից վերցող վարկերը։ Խոսքը ինչպես բիզնես-վարկերի, այնպես էլ բնակչության կողմից վերցվող սպառողական, այդ թվում հիպոթեկային վարկերի մասին է։

 Այս ամենից հետո կարող ենք արձանագրել, որ ակնհայտորեն ԿԲ-ն զգուշանում է գնաճի բարձրացումից։ Դա բնակչության վրա ամենացավոտ ազդեցություն ունեցող հանգամանքն է և կարող է վնասել Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությանը։ Չնայած, գյուղատնտեսական մթերքների ներկայիս բարձր գներն ամենևին էլ կապ չունեն ԿԲ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի հետ, և հետևանք են կառավարության 2018 թ․-ին թույլ տված կոպիտ սխալներին։

Կարեն Պողոսյան

Pressmedia.am